18 april 2013

Marjolijn Uitzinger


 
Marjolijn Uitzinger is een duizendpoot. Ze verdeelde haar journalistieke carrière over radio, televisie en dagbladpers. Ze is thuis in politieke, sociale en culturele thema's. Daarnaast leidt ze informatie- en discussiedagen van overheidsinstellingen, organisaties en bedrijven. En wil je leren interviewen, dan maakt zij je wegwijs.
 
Mocht daar nog een nieuwe uitdaging bijkomen? Maar natuurlijk! Enkele jaren geleden besloot ze om fictieauteur te worden en debuteerde met Een fatale primeur, een misdaadverhaal dat in haar thuisstad Berlijn speelt. Ook in de opvolger Citytrip Berlijn neemt ze je mee naar een bruisende metropool die af en toe wordt ingehaald door de schaduw van haar verleden...


 
 ‘Ik blijf wel journalist, dus de drang om mensen te informeren,
ook al is het spelenderwijs, laat zich niet onderdrukken.’


‘Je kunt wel overleggen, maar alleen met jezelf’, zegt één van je personages in Citytrip Berlijn om te illustreren dat Duitsland een autoritaire samenleving is. Waarom wil een vrijgevochten Nederlandse dan toch in dat land wonen?
 
Nee, dat is een misverstand. Hij zegt het niet om te betogen dat Duitsland een autoritaire samenleving is. Integendeel, de Duitsers zijn bijna overspannen democratisch, vanwege hun donkere verleden. Maar er is een cultuurverschil met Nederland. Nederlanders die met elkaar van mening verschillen, proberen meestal uit te komen op een compromis. Het beroemde polderen. Maar Duitsers blijven proberen de ander van hun gelijk te overtuigen. Als dat niet lukt, krijgt één van de twee zijn zin. Van compromissen zijn ze niet gediend. Soms kost dat meer tijd dan het Nederlandse overleg, maar soms minder. Duitse regeringscoalities bijvoorbeeld komen aanmerkelijk sneller tot stand dan in Nederland.

  
Je beide romans spelen in Berlijn. In de jaren ’20 van de vorige eeuw was de stad een culturele en intellectuele hotspot. Welk soort stad is het nu?
 
Ik denk dat je die typering ook wel op het Berlijn van nu kunt loslaten. Berlijn wordt vaak vergeleken met New York, ook door Amerikanen. Jonge mensen komen graag hierheen vanwege het open culturele en intellectuele klimaat, alles kan, niets is gek. Het culturele aanbod is gigantisch, met bijvoorbeeld zo’n 200 musea en drie operahuizen, elke dag worden nieuwe galeries geopend, en ga zo maar door. Er zijn elke dag honderden manifestaties, voorstellingen, optredens. Berlijn is dance- en clubstad bij uitstek. Verder is de stad nog steeds aan het veranderen, de dynamiek is groot en ook architectonisch is er veel te beleven. Spiegelbeeld: het rauwe Berlijn van vlak na de val van de Muur verdwijnt langzaam maar zeker. Veel mensen vinden dat jammer, maar het is onvermijdelijk.
 
Jagdschloss Grunewald
© Getrud K.
Je hebt als journaliste zowel voor de geschreven als de gesproken pers gewerkt. Welke manier van uitdrukken en communiceren lag jou het best?
 
Ik heb het liefste bij kranten gewerkt en bij de radio.Televisie is me nooit zo goed bevallen, hoewel ik nog 8 jaar voor de VARA-tv heb gewerkt. Het is niet mijn medium. Radio is intiemer, inhoudelijk vaak beter (zeker in mijn tijd, toen er nog niet als een dolle werd bezuinigd), minder hype, meer collegialiteit.

  
Aan het eind van je journalistieke carrière ben je begonnen met het schrijven van misdaadboeken. Hoe ervaar je deze manier van schrijven en had je snel je eigen fictiestem gevonden?
 
Ik heb in 2009 met Margriet Brandsma, destijds NOS-correspondent in Berlijn, het boek Na de Muur geschreven, over het nieuwe Duitsland. Dat was weliswaar non-fictie en we schreven het samen, dus het is anders dan wat ik nu doe, maar het was een prettige bezigheid. Toen het boek klaar was, miste ik het schrijven en besloot mij maar eens op een misdaadroman te storten. Daarbij putte ik uit mijn ervaringen hier in Berlijn. En het moet ook ergens over gaan. Ik blijf wel journalist, dus de drang om mensen te informeren, ook al is het spelenderwijs, laat zich niet onderdrukken. 

De Tiergarten, de groene long van Berlijn
© trochee
In Citytrip Berlijn wijs je de lezer op verdachten die onterecht veroordeeld worden. Dat doemscenario hangt ook Thomas boven het hoofd. Op welke manier houdt dit thema je bezig? 
 
Het is volgens mij een onderwerp dat veel mensen bezighoudt. De media berichten erover, soms komen mensen na tien jaar vrij omdat de werkelijke dader is gevonden of hun onschuld is komen vast te staan. Zoals de twee mannen in de Puttense moordzaak. Ik heb op de radio eens Ernst Louwes geinterviewd, ook met een soort buikgevoel dat die man onschuldig is. Of dat jongetje, Maikel, van de Schiedamse parkmoord, dat helemaal gemangeld is door een psychiater die hem wilde laten vertellen dat hij zelf zijn vriendinnetje had gedood. En daarna werd in die parkmoord ook nog eens iemand veroordeeld die onschuldig bleek te zijn en na jaren weer vrij kwam – wat een geknoei, en wat een gesol met mensenlevens, ja, daar kan ik me erg over opwinden.


Bij misdaadromans horen vaak ondervragingen door rechercheurs. Daar worden technieken bij toegepast. Wat weet je van de aanpak en de opbouw van verhoren?
 
Tsja, dat is een kwestie van goed zoeken op internet, ook naar forensische methoden van onderzoek en opsporing. Ik heb verder gewoon geput uit politieseries, films en thrillers. 

 
Een sinister beeld is dat van jonge mensen die dwepen met de nazigeneratie. Vind je die in werkelijkheid ook bij de gegoede klasse?
 
Ik denk het wel. Het is allemaal marginaal gelukkig, en natuurlijk is de meeste aanhang te vinden bij gefrustreerde `kleine´ mensen, met name op het Oost-Duitse platteland, maar bij de NPD, de politieke tak van de neonazi’s, zitten ook anderen, soms hoogopgeleid, zoals advocaten en dergelijke. Volgens de Duitse AIVD zijn er ongeveer 5600 neonazi’s in Duitsland, maar bovendien tussen de 10.000 en 14.000 extreemrechtse types die bereid zijn geweld te gebruiken, vooral tegen mensen van buitenlandse herkomst. Dat klinkt naar grote aantallen, maar er wonen 80 miljoen mensen in Duitsland, dus bedreigend is het niet, cijfermatig althans.
 
 
Ben je van plan nog meer boeken te situeren in Duitsland? Zo ja, wat heeft het land en de stad Berlijn in het bijzonder een auteur aan literair materiaal te bieden?
 
Jazeker. Boeken die zich in Nederland afspelen zijn er genoeg. En Berlijn is zo bijzonder dat de onderwerpen voor het opscheppen liggen. Maar ik noem ze niet, want ik ga anderen niet op leuke ideetjes brengen!
 


Als je lezers echt op citytrip willen naar de Duitse hoofdstad en de gebaande paden willen vermijden, welke plekken zouden ze dan zeker moeten zien?
 
Teveel om op te noemen. Dan kan ik het beste de gids `Berlijn voor gevorderden´ aanbevelen van mijn collega’s Jaco Boer en Bram Vermeer, uitgegeven bij Oostenwind, Amsterdam.

 

13 maart 2013

Alice LaPlante

© Anne Knudsen
Omdat fictiebloed toch kruipt waar het niet gaan kan, bleef Alice LaPlante proberen om van een non-fictiebroodschrijver een volwaardige romanauteur te worden. Die kaap nam ze met een onderwerp waar menig geroutineerde schrijver van zou schrikken: Alzheimer, de ziekte waaraan haar moeder leed.
 
Hoewel ze de leeservaring van Hersenspinsels een tocht 'door een duister bos' noemt, veroverde haar boek tal van landen in de wereld.     

En terwijl haar roman vertaald en bejubeld werd, schreef Alice LaPlante liefst twee nieuwe fictieboeken. Liefhebbers van haar werk hebben dus iets om naar uit te kijken...   
 
'Op dit moment vergelijk ik het raadselelement met broodkruimels
die je naar een erg duister bos leiden.'

Voor dit boek ben je in de huid gekropen van een Alzheimer-patiënt. Is er een grens aan dit inlevingsvermogen? En waar ligt die dan? 

Ik weet niet of er een grens is. Als die er is, dan heb ik ze niet bereikt. Ik schreef het boek omdat mijn moeder Alzheimer had en ik jarenlang een brandende vraag had: ‘Wat betekent dat voor haar?’

Het schrijven van het boek was mijn manier om te proberen daarop een antwoord te vinden. Aan het eind voelde ik zeker meer empathie voor Jennifer (het hoofdpersonage) dan toen ik eraan begon.
 

Jenny reageert met vertwijfeling en boosheid op haar ziekte maar ze is ook strijdbaar en gebruikt soms humor. Is dat het patroon dat het meest voorkomt? 

Ja, Alzheimer-patiënten blijven het hele gamma van menselijke emoties beleven. Ze worden boos, verdrietig, lachen en huilen net zoals wij allemaal. De ziekte ontneemt hun hun menselijkheid niet, of hun vermogen om te voelen. Het is wel zo dat hun emoties botter zijn dan de onze omdat de ziekte de mogelijkheid om hun gedachten en gevoelens te onderdrukken, uitholt.
 
© The Prime Ministers' Office
Denk je dat boosheid en agressie te maken heeft met het verliezen van de grip op de werkelijkheid? Of krijgen de patiënten andere karaktereigenschappen door de veranderingen in hun hersens? 

Dat is de grote vraag! Aan de ene kant hebben ze zeker redenen om bang of boos te zijn. Door de schade aan hun brein is hun wereld onbegrijpelijk geworden en vinden ze er maar moeilijk hun weg in. In een ver gevorderd stadium van de ziekte zei mijn moeder wel eens: ‘Er is iets mis met mijn brein.’

Stel dat je plots de kamer, waarin je je bevindt, of de mensen in je omgeving, niet meer herkent – mensen die jij als vreemden ervaart bemoeien zich met je – dan zou je wellicht ook angstig en boos worden.  

Aan de andere kant staat het vast dat de ziekte veranderingen in de persoonlijkheid veroorzaakt. Mijn moeder was de liefste en vriendelijkste persoon die ik ooit ontmoette… tot de ziekte bezit van haar nam. Ze werd boos en agressief, gebruikte zelfs taal die ze nooit zou gehanteerd hebben in haar eerder leven. Soms was het alsof ze een ander persoon was geworden. Dat zou je dus eerder kunnen wijten aan de ziekte dan aan een psychologische oorzaak-en-gevolg-kwestie.
 

Vind je dat je Alzheimer-patiënten alles moet vertellen? Ik denk, bijvoorbeeld, aan de verkoop van Jenny’s huis. Wat levert haar dat op? 

Niet iedereen kiest voor dezelfde strategie. Sommigen geloven dat je de patiënten best de waarheid vertelt, probeert hen te herinneren aan wie ze zijn en wat er op het moment gebeurt.    

Anderen zien daar niets in, vinden dat je met hen mee moet denken. Als ze geloven dat het 1950 is en dat ze net getrouwd zijn, dan is dat ok. Als ze denken dat ze in New Jersey zijn terwijl ze in Chicago zijn, waarom zou je dan met hen in discussie gaan?

Persoonlijk vind ik het belangrijk dat je reacties de patiënt zo weinig mogelijk van streek maken of zelfs kalmeren. Doorgaans betekent dat meegaan in wat zij denken. 

© Benoit Crouzet
Jenny heeft moeten leren om moeder te zijn. Als hoogopgeleide vrouw had ze moeite met de basale taken van het moederschap. Vind je dat het moederschap te vaak als vanzelfsprekend wordt neergezet? 

Oh, zeker! Ouder zijn is zo moeilijk. Toen mijn dochter geboren werd dacht ik: ’Waarom heeft niemand me dit verteld?’ En ik had de gebruikelijke zwangerschapsklasjes doorlopen en was bovendien de 2de oudste van acht kinderen. Ik had dus ervaring met opvoeden. Het verandert volkomen je leven op een onvoorspelbare manier.
 

De symboliek van de handen, zowel die van Jenny als die van Amanda, is erg goed gekozen. Had je Jenny ook een andere professionele achtergrond kunnen geven? 

Dat is een grappig verhaal. Ik heb dat beroep gekozen omdat een vroeger vriendje van me, uit de studententijd, handchirurg is geworden. Ik hield van de manier waarop hij over handen praatte en besloot om dat te stelen voor het boek. Nadien bleek de hand een zeer belangrijk en beklijvend symbool voor het verhaal. Maar dat was zuiver geluk…
 

Hersenspinsels is een roman met een onderliggend misdaadthema. Waarom had je die misdaadlijn nodig? 

Aanvankelijk kon ik niet geloven dat ik een misdaadroman aan het schrijven was. Voordien had ik enkel literaire kortverhalen gepubliceerd en vond dat thrillers tot een genre gehoorden dat minder literair was. Mijn idee daarover is veranderd. Het enige dat ik kan zeggen over het misdaadelement in het boek is dat ik de roman erzonder niet had kunnen schrijven.

In het verleden heb ik meermaals geprobeerd om over Alzheimer te schrijven – in kortverhalen en in non fictie – maar ben er nooit in geslaagd om de belangrijke emoties en interacties te vatten. Pas toen ik het idee had opgevat om het onderwerp in een misdaadcontext te gieten, was ik in staat om erin te duiken. 

Op dit moment vergelijk ik het raadselelement met broodkruimels die je naar een erg duister bos leiden, een plek waar niemand – ook geen lezer – naartoe wil gaan omdat het te beangstigend is. Het raadsel maakt het pad velig omdat je weet dat er een oplossing komt, dat je, aan het eind, ook weer uit het bos geraakt. In het andere geval is het Alzheimer-fictietraject een weg recht naar beneden. Dan heb je geen vertelboog.
© Mineco
Hoe moeilijk was het om deze bijzondere geestelijke wereld in een roman te gieten? Je hebt die onder meer uitgedrukt in het vertelperspectief, in de fragmentarische opbouw…  

Dat ging erg makkelijk. Ik begon met de stukken tekst over Jennifer die in en uit de realiteit stapte en binnen die structuur ontwikkelde het boek zich vrij snel.

Ik denk dat een traditionele, lineaire vertelling niet zou gewerkt hebben.
 

Wat kunnen mensen in de omgeving van een dementerende doen om de waardigheid van deze persoon zo goed mogelijk in stand te houden? 

Ik denk dat je dat kunt doen door de emotionele last en de traumatische ervaring te erkennen, al is het maar alleen voor jezelf. Vaak slaagde ik erin mijn moeder te kalmeren door te zeggen: ‘Ik weet dat je echt bang bent nu.’

En behandel hen nooit als een kind. Voor veel mensen is dat laatste advies moeilijk te volgen. Ik zag dat zorgverleners bij het eten geven tegen mijn moeder praatten alsof ze een baby was. Dat maakte haar kwaad. Door kalm te blijven, in welke situatie dan ook, en niet te betuttelen, respecteer je hun menselijkheid.
 

Smaakt dit fictieschrijven naar meer of keer je terug naar de non-fictie die je voordien schreef?

Mijn non-fictiewerk is altijd mijn dagtaak geweest. Iets dat ik deed om mijn rekeningen te betalen. Ik heb altijd fictie geschreven, alleen verschenen mijn kortverhalen in vrij obscure magazines die door weinig mensen gelezen werden en waarvoor ik niet betaald werd.

Mijn droom is om uiteindelijk te stoppen met non-fictie en helemaal te focussen op fictie. Het succes van Hersenspinsels heeft mij de gelegenheid geboden om het non-fictieschrijven te beperken. Sindsdien heb ik twee nieuwe romans geschreven. De eerste komt uit in het najaar van 2013. Die heet Coming of Age at the End of Days en gaat over een 17-jarig meisje dat in de ban geraakt van een kwaadaardige sekte. De tweede is een literaire misdaadroman over een dokter die in verdachte omstandigheden sterft waarna de wereld ontdekt dat hij drie echtgenotes had die niet van elkaars bestaan wisten.

 
De website van Alice LaPlante

 

7 maart 2013

Dennis Rijnvis


© Geert Snoeijer
Hoe vaak laat je de appreciatie 'weergaloos' los op een debutant? En hoe vaak gaat die sprakeloze waardering naar een jonge schrijver van eigen bodem?
Het overkwam De scriptor... toch een verwende lezeres!

Met Savelsbos heeft Dennis Rijnvis een veelomvattende roman geschreven die twaalfjarigen op een gruwelijke, onomkeerbare manier de volwassenheid instuurt. De schrijfhand van deze auteur is even subtiel als genadeloos.
En de confronterende spanning komt recht uit de ziel van de plotspelers.

 
 'Ik ben gefascineerd door bepaalde donkere tijden in de geschiedenis,
maar ook door de onaangepastheid van sommige mensen die in deze tijd leven.'
 

Voor Limburgers (zoals ikzelf) zijn de mergelgrotten bij Maastricht een bekend gegeven. Wat heeft jou (iemand uit Delft) aangezet om deze unieke setting te gebruiken voor Savelsbos? En heeft dat decor je de literaire mogelijkheden gebracht die je zocht?

De mergelgroeves heb ik vooral gekozen vanwege de duistere aantrekkingskracht. Ze bevinden zich vlakbij Maastricht en omliggende dorpen, maar zijn tegelijkertijd totaal van de buitenwereld afgesloten. Ik vond dat een mooi gegeven voor een spannende roman. De grotten zijn het decor voor de verdwijning van een jong meisje en dienen daarna als schuilplaats voor vier mannen die zich willen werken omdat ze hun hele leven de schuld van die gebeurtenis hebben gedragen.
 

Het gevoel van veiligheid maar ook het spanningsveld dat eigen is aan een vriendenclubje is een beproefd gegeven in de literatuur. Hoe groot was de uitdaging om daar iets origineels van te maken?

Ik ben behoorlijk blanco aan het boek begonnen en dicht bij mijn eigen gevoel gebleven. De gevoelens zijn ook deels gebaseerd op een eigen vriendengroep die ik van de basisschool tot in het studentenleven had, vandaar dat ze voor mij wel origineel aanvoelden.
Savelsbos © P&M Ridderhof
Juul, het meisje waar dit plot om draait, is een fijnzinnig, ontroerend personage. Waar komt zij vandaan?

Ze is denk ik een combinatie van verschillende vrouwen/meisjes die ik in mijn leven heb ontmoet. Het trekt me aan als mensen een beetje apart zijn, op een andere manier naar de wereld kijken, en vooral als ze daarbij toch iets zelfverzekerds hebben. Misschien omdat ik – zeker vroeger – zelf niet erg zeker van mijn zaak was.
 

Hoewel dit je debuut is, ben je de grote thema’s – lotsbestemming, schuld en boete, vriendschap en verraad, liefde en dood - niet uit de weg gegaan. Zijn dat onderwerpen die je sterk bezighouden?

Onbewust zal iedereen zich daar wel vragen over stellen, maar ik schrijf niet met bepaalde thema’s in mijn achterhoofd. Ik wilde vooral een spannend, meeslepend verhaal vertellen. En niet alleen een opeenvolging van spannende actiescenes, maar vooral ook met wat diepgang. Psychologische spanning is in mijn ogen veel sterker en blijft veel langer hangen, dan alleen de pure adrenaline van een vraag als: wie heeft het gedaan?


Je bent in termen van levenservaring nog vrij jong. Wat heeft jou de wijsheid gebracht die nodig is om een verhaal te vertellen dat zo naar de essentie van het bestaan gaat?

Geen idee. Ik ben wel iemand die veel nadenkt en piekert, maar het gaat me wat te ver om dat wijsheid te noemen. Het is in ieder geval niet zo dat ik veel heb meegemaakt in termen van grote tegenslag. Ik heb een erg gelukkige jeugd gehad waarin ik veel vrienden had. Wel had ik altijd het gevoel dat ik net iets anders was dan anderen, maar heeft niet iedereen dat? Dat is een stukje ego denk ik.
 
De cover van de eerste Cujo-editie
Je hebt onder meer een wetenschappelijke achtergrond. Wanneer en op welke manier is de literatuur in jouw leven gekomen?

Mijn ouders lazen veel, geen echte literatuur maar wel veel spanning en wat toegankelijker werk, bijvoorbeeld van Roald Dahl. Ik lag qua lezen iets voor op leeftijdsgenoten. Mijn moeder nam me ooit als 8-jarige mee naar de biblotheek waar ik Kruistocht in Spijkerbroek van Thea Beckman wilde lenen, maar de vrouw achter de balie vond dat ik daar te jong voor was. Dat maakte mij alleen maar nieuwsgieriger. Toen ik negen werd las ik Cujo van Stephen King, waar ik vreselijke nachtmerries van kreeg. Dus misschien had ze wel gelijk.


Leent die wetenschappelijke kennis zich ook tot literaire invalshoeken of settings?  

Dat zou kunnen. Ik speel met de gedachte om in mijn volgende boek iets van geschiedenis of wetenschappelijke ideeen te verweven.
 

Ik zou Savelsbos een existentiële roman willen noemen. Waarom heb je voor het etiket ‘literaire thriller’ gekozen?  

Dat heeft de uitgeverij gedaan. Ik zie het boek zelf als een spanningsgedreven roman. Bezwaar tegen de term thriller heb ik niet. Mensen die iets spannends willen lezen, zullen denk ik niet teleurgesteld zijn. Het bijvoeglijk naamwoord literair hebben we uiteindelijk laten vallen. Het is in mijn ogen een nodeloze en wat pretentieuze toevoeging die weinig zegt, want iedere thrillerschrijver noemt zijn werk tegenwoordig ‘literair’. Mijn boek is spannend, wat de lezer er verder van vindt moet hij of zij zelf bepalen. Existentiële roman klinkt goed, maar ook wat zwaar misschien. Ik hoop dat het vooral iets is wat veel verschillende mensen aanspreekt, het liefst wil een groot publiek bereiken, en dat publiek wat stof tot nadenken geven.
 

Kun je je voorstellen dat jouw literaire stem gedachten oproept aan Voskuils ‘Bij nader inzien’ en Donna Tartts ‘De verborgen geschiedenis’? Die associatie heeft trouwens niet enkel te maken met het mysterie van vriendschapsclubjes maar ook met de aard van beschouwen en zoiets als sfeer of toon.  

Dat vind ik een erg groot compliment. Ik houd er van om wat beschouwend te schrijven, om naast de spanning ook wat stof tot nadenken te bieden, overpeinzingen die de angst verder aanwakkeren en mensen doen inzien dat we in feite allemaal tot gruwelijke dingen in staat zijn als de omstandigheden ons daartoe verleiden. Maar het zou idioot zijn om mezelf nu al met hen te vergelijken, ik heb voorlopig nog geen boek verkocht. Terwijl ik dit schrijf wordt Savelsbos gedrukt. Aan de andere kant moet ik eerlijk zijn: het is wel mijn ambitie. Ik wil een groot en bekend schrijver worden van het niveau Donna Tart. Je kunt je doelen niet hoog genoeg stellen. En ergens heb ik ook wel een arrogant stemmetje in mezelf dat zegt: het is haalbaar, je kunt het.
 

Met dit boek heb je al zoveel op tafel gelegd - grote levensthema’s, stilistisch vakmanschap – dat je je als lezer kunt afvragen ‘Wat komt hierna?’ Weet jij dat?  

Ik heb veel nieuwe ideeën, ik ben gefascineerd door bepaalde donkere tijden in de geschiedenis, maar ook door de onaangepastheid van sommige mensen die in deze tijd leven. Klinkt allemaal wat cryptisch nog, maar dat zijn denk ik onderwerpen die mijn volgende boek zullen beheersen. Alhoewel ik ook graag nog eens een erg opbeurende roman zou willen schrijven. Maar misschien heb ik daarvoor een te verwrongen fantasie.

Lees hier de recensie van Savelsbos

De website van Dennis Rijnvis

 

26 februari 2013

John Harvey

© Molly Boiling
In het begin van de jaren '90 verschenen er enkele misdaadboeken van John Harvey in ons taalgebied. Maar dat was lang vóór de aandachtsgolf van media, boekbedrijf en lezers richting thrillerwereld op gang kwam.

In zo'n klimaat was het mogelijk dat een raspaardje als deze Brit (intussen gelauwerd en verfilmd), vanuit onze ogen gezien, weer naar de anomimiteit terugkeerde.

Maar: nieuwe jaren, nieuwe kansen. Onlangs verscheen Vlees en bloed, een boek uit 2004, het eerste deel van de Frank Elder-trilogie. Liefhebbers van een klassiek opgevatte misdaadroman met aansprekende personages, een sociaal bewogen benadering en suggestieve dialogen komen bij John Harvey aan hun trekken. Redenen genoeg om hem nu wel in het land te houden...

 
"Ik zou een dun lijntje willen trekken tussen sommige van mijn sociaal bewogen boeken en 'Bleak House' of 'Hard Times' van Dickens."


De laatste jaren is er in het Nederlandse taalgebied een erg gunstig klimaat ontstaan voor misdaadauteurs. Wat betekent het voor u om Vlees en bloed bij ons gepubliceerd te zien?

Ik ben altijd blij wanneer één van mijn boeken in een andere taal of een ander land uitgegeven wordt; dat betekent meer lezers en ook de mogelijkheid om uitgenodigd te worden en te kunnen praten met lezers en voor te lezen uit mijn eigen werk.

Aangezien ik Amsterdam geregeld bezoek, zou het erg leuk zijn om opnieuw een excuus te vinden voor een volgend reisje.  
Dit 2de deel uit de Elder-reeks
leverde John Harvey de Prix polar européen op
Geeft Vlees en bloed ons een goed beeld van uw andere boeken of zijn er belangrijke verschillen?

Ik denk dat dit boek typisch is voor wat ik geschreven heb in de 2de helft van mijn carrière: de boeken die vanaf 2004 gepubliceerd werden – na de eerste tien boeken met rechercheur Charlie Resnick, dus.

Het verschilt een beetje van andere boeken, zoals de twee volgende Frank Elder-romans; het is eerder een thriller dan een verhaal over een politieonderzoek en geeft daarom een meer complete kijk op de hedendaagse samenleving.

 
Rechercheur Elder zegt: 'Wanneer we opgroeien, uit wat voor familie we ook voortkomen, hebben we iets extra's nodig, iets belangrijks.'
Was er voor u ook zoiets extra’s in die tijd?

Wat ik in mijn jeugd van mijn familie kreeg om me te helpen schrijver te worden? 
Ze gaven me altijd boeken, boeken voor Kerst, boeken voor mijn verjaardag... Eén van de boeken die ik me goed kan herinneren - ik was toen 5 of 6 jaar - is Hare Joins the Home Guard van Margaret Tempest, een plaatjesboek met onderaan woorden. Het verhaal was tegelijkertijd beangstigend en vermakelijk.

Toen ik 10 of 11 was, las ik Buffalo Bill Wild West Annual, een ander belangrijk boek dat me op weg hielp om later westerns te schrijven.

Iets anders belangrijks dat ik van mijn ouders meekreeg was de liefde voor film en daarmee een gevoel voor wat vertellen is en hoe dat precies werkt. Wij maakten deel uit van de laatste generatie ouders en kinderen die wekelijks naar de bioscoop gingen.

En... tijdens het schrijven van dit boek was er een nieuw contract met Random House (UK) en, voor het eerst, een aanzienlijk promotiebudget!!  

Elder leest David Copperfield in zijn vrije tijd. Bent u het eens met het idee dat Shane Donald een moderne David Copperfield is, met uitzondering van het vrij positieve einde bij Dickens. En doet u dat vaker, u laten inspireren door literaire figuren?

Die vergelijking met David Copperfield zie ik niet zo – hoe interessant ze ook is. Het antwoord op het tweede deel van je vraag is: zelden. Toch zou ik een dun lijntje willen trekken tussen sommige van mijn sociaal bewogen boeken en Bleak House of Hard Times van Dickens.

Het is een feit dat de Resnick-boeken, die zich afspelen in Nottingham, in grote lijnen, over die stad en haar burgers gaan en dat de meeste misdaden en misdadigers voortkomen uit de socio-economische situatie. Wat dat betreft, zijn ze verwant aan de sociaal bewogen romans van Dickens en ook aan die van de 20ste eeuwse regionale auteur Alan Sillitoe die sociaal-realistische boeken schreef. Zijn Saturday night and sunday morning speelt in dezelfde straten als de Resnick-romans. 

Nottingham, de setting van de Resnick-serie
© José M Vasquez
U hebt een lange carrière achter de rug. Zien misdaadsituaties en de persoonlijkheid van een misdadiger er nu anders uit dan vroeger?

Ik denk dat misdaadsituaties zich aanzienlijk verbreed hebben als gevolg van de uitbreiding van de Europese Unie en de transmigratie van mensen en ook, vanzelfsprekend, met de verspreiding van het internet en het digitale tijdperk.


U hebt toneel onderwezen en in dit boek zijn er verschillende verwijzingen naar Shakespeare. Welk soort schrijver zou hij zijn, mocht hij nu leven? Ziet u hem bijvoorbeeld misdaadromans schrijven?
 
Ik denk dat misdaadromans een té beperkt kader zouden opleveren voor hem. Toch nemen misdaden, zoals moord, in een groot gedeelte van zijn werk een centrale plaats in. Mogelijk zou hij op een hedendaagse manier eenzelfde soort materiaal gebruiken.

U heeft ook scenario’s geschreven voor televisieseries. Is deze manier van schrijven verschillend van het schrijven van boeken?

Erg verschillend. De vertelling is veel compacter en het belang van de dialogen veel groter. En ander cruciaal verschil is dat het een collectief gebeuren is. 


Als u met lezers uit diverse landen praat, ziet u dan verschillen in leescultuur? En in welke landen wordt het meest gelezen?

Ik ben niet zeker of ik dit helemaal juist zie. Ik heb de indruk dat lezen – zeker wat misdaadboeken betreft - wellicht populairder is in Frankrijk dan in sommige andere landen. De Fransen nemen het, op z’n minst gezegd, ernstiger dan in Groot-Brittannië. Dat merk je, onder meer, aan de kritische aandacht die het misdaadgenre krijgt.
Kustplaatsje bij Whitby, een setting in Vlees en Bloed
© Glen Bowman
Hebt u ook voeling met jonge lezers? En denkt u dat de leescultuur bedreigd wordt door allerlei computertoepassingen zoals sociale media?

In de loop van de laatste jaren heb ik één boek - Nick’s blues - geschreven voor jongere lezers. Dat is trouwens eerst verschenen in Frankrijk. Dat boek leverde niet ontzettend veel contact op met jongeren maar, wanneer dat wel het geval was, merkte ik dat ze sympathiseerden met wat ik deed.

Ik hoop dat de computer, e-boeken enz. een positieve invloed zullen hebben op het leesgedrag van mensen in plaats van hen weg te houden van boeken. Fingers crossed!

 
Er zijn auteurs die een aantal boeken schrijven. Er zijn auteurs die véél boeken schrijven. En er zijn auteurs - hier of daar iemand - die zo'n honderd boeken geschreven hebben.
Hoe heeft u dat voor mekaar gekregen... in één enkel leven?

Het korte anwoord is dat je lang leeft. Het wat langere antwoord is dat ik, in mijn hoofd, mijn schrijversleven in twee stukken verdeel. De eerste Resnick-roman Lonely Hearts was een keerpunt omdat ik voor de eerste keer langer dan een maand (ongeveer zes of zeven maanden) aan een boek had gewerkt én dat boek het eerste was dat door een gevestigde uitgever (Viking Penguin) gepubliceerd werd, eerst als hardcover, later als paperback.  
De periode vóór '89 noem ik de Pulp fiction years, de jaren nadien de Crime fiction years. In de tussenliggende periode heb ik mij beziggehouden met het schrijven van scenario's voor televisie.
 

20 februari 2013

Marelle Boersma

 
Als Marelle Boersma een handelsmerk heeft, dan is dat betrokkenheid. Om die tot bij de lezer te brengen zet ze haar bèta-geest, haar gulle hart én haar steeds groter wordend vakmanschap in.

Marelle bruist. Dat merk je aan de heftige onderwerpen die ze aansnijdt, aan haar felle personages maar ook aan haar werkritme. Zo kwamen er zeven thrillers in evenveel jaren, schrijft ze columns voor bladen en sites, is ze - sinds Vals alarm - Vaandeldrager van het Oudernetwerk Jeugdzorg en heeft ze daarbij een wetenschappelijke carrière.

Omdat ze graag communiceert met haar lezers, weten we heel wat over deze auteur. Toch verrast ze ons in dit interview nog met een weinig bekende kant van haar... 
 

 ‘Het is prachtig als er een proces ontstaat dat sommige zinnen of woorden zomaar opduiken tijdens het schrijven alsof ze ingefluisterd worden.’ 
 

Samen met een aantal andere (vrouwelijke) Nederlandse misdaadauteurs (in Vlaanderen heb je dat bijna niet), leg jij maatschappelijke misstanden en verborgen leed bloot. Kan dat te maken hebben met een calvinistische moraal die oproept tot verantwoordelijkheidszin en engagement? 

Vanuit mijn jeugd heb ik meegekregen dat het niet gaat om wat je hebt, maar wie je bent. Ik kan niet tegen onrechtvaardigheid, en niet tegen mensen die naar beneden trappen terwijl ze zelf in hun weelderige handjes knijpen. Er is veel leed dat zich soms naast je voordeur afspeelt, terwijl je er geen weet van hebt. Dat raakt me.
 

Je laatste boek Moederziel is terecht op gejuich ontvangen. Hoe uitdagend was het om een borderline-personage neer te zetten?

Een wat extremer personage neerzetten blijft een uitdaging, en ik denk dat het moeilijkste was om niet helemaal los te gaan. Het is belangrijk om alleen de eigenschappen neer te zetten die ertoe doen in het verhaal.

Zeeland, de setting van Moederziel... en de noodlottige golfbrekers
© Bas Lammers

Meer dan je vorige boeken is het een poëtische, beeldende roman geworden. Ben je het met me eens dat het stilistisch gezien je beste boek is? 

Dit is vragen aan een moeder welk kind ze het mooist vindt. Elk boek heeft zijn sterke punten, in de een zit meer echte actie, in de ander meer psychologische diepgang, en weer een ander is misschien beeldender. Ze zijn me allemaal lief.
 

Omdat we je kennen als iemand met een bèta-opleiding, was het verrassend om een bomenfluisteraar tegen te komen. Waar komt die figuur vandaan?

Ik heb een beta-opleiding gedaan, waardoor ik analytisch ben ingesteld, en heel gestructureerd kan werken. Maar daarnaast heb ik nog een hele andere kant. Mijn moeder noemt me para, wat verwijst naar een paranormale kant die ik schijn te bezitten. En soms sijpelt er dan een klein stukje door in mijn boek. Maar in het geval van Peter zie ik het fenomeen ‘bomenfluisteraar’ vooral als een vlucht van hem uit de werkelijkheid die voor hem niet makkelijk was door het samenleven met een vrouw als Ina. 

 
Zowel Myrna als Josje als Janna uit Vals alarm komen heel sterk voor zichzelf op. Zie jij het leven vooral als een gevecht?

Helemaal niet! Daar is het leven veel te mooi voor. Het zijn geen autobiografische verhalen, dus ik ben niet Janna of Myrna. Die vrouwen zijn puur bedachte personages, met stukjes ervaringen of ontmoetingen uit mijn eigen leven. En een thriller draait om een conflict dat moet worden uitgevochten.
 

Ook van Janna heb je een erg overtuigend personage gemaakt. Hoe moeilijk is het om iemand neer te zetten die in het diepst van haar ziel getroffen wordt en daar grote emoties bij voelt... zonder in clichés te vervallen of overdreven bewoordingen te gebruiken? 

Janna is diep onder mijn huid gaan zitten. Het idee dat je kind afgepakt wordt… Janna heeft hier heel heftig op gereageerd, en is inderdaad heel diep gegaan. Woorden zoeken bij díe emoties is moeilijk. Er zijn zoveel valkuilen, zoals te dik aanzetten of die clichés gebruiken. Maar het is prachtig als er een proces ontstaat dat sommige zinnen of woorden zomaar opduiken tijdens het schrijven alsof ze ingefluisterd worden. Maar helaas zijn er meer momenten dat ik tijden zoek naar de juiste woorden om dat ene gevoel te beschrijven.

 
Journaliste Fenna Faassen is een terugkerend personage… behalve in je laatste boek. Ben je uitgekeken op haar of zien we de gedreven Fenna nog terug? 

Geen idee. Fenna zal er zijn als ik haar weer nodig heb. Ik hou van Fenna, ze zou mijn beste vriendin kunnen zijn.

Ik kan alvast wel verklappen dat ze niet voorkomt in mijn 8ste boek dat de titel ‘Ik volg je’ heeft gekregen. Dit boek schrijf ik terwijl ik over het schrijfproces blog en lezers zelfs vraag om mee te denken. Een mooi interactief schrijfproces dat te volgen is via: http://schrijfeenthriller.wordpress.com/
 

Een tijd geleden heb je lezers opgeroepen om ambassadeur van je werk te worden. Zijn er precedenten van dat systeem of is het een origineel idee van jou? En wat is precies de bedoeling ervan?

Ik heb dit concept ooit samen met een vriend bedacht en het daarna zelf verder uitgebouwd tot wat het nu is: een grote groep enthousiaste lezers.

Mijn levensmotto is ‘Als je kunt delen, kun je vermenigvuldigen’. Voor mijn ambassadeurs organiseer ik o.a. speciale win-acties en ik geef elke maand een boek weg aan een van hen. Mijn ambassadeurs delen hun enthousiasme over mijn boeken met de mensen om hen heen. Ik ben overtuigd van de kracht van samenwerking en geniet van het contact met mijn lezers. Iedereen kan zich makkelijk aanmelden via www.marelleboersma.nl 


Je bent ook columniste voor Libelle. Wat trekt je aan in de beknopte vorm van een column? En wat kan je er precies in kwijt? 

Een boek schrijven is een enorm werk dat maanden duurt. Een column schrijf je lekker snel. Het geeft me de mogelijkheid mijn observaties van mensen en de samenleving via een kwinkslag neer te zetten. Bijna een soort vingeroefening.
 

In boekenland wordt geregeld van uitgeverij gewisseld. Bij welk soort uitgever voel jij je thuis?

Bij mijn huidige uitgeefster Ilse Karman van De Crime Compagnie voel ik me enorm thuis. Ze haalt het beste in mij naar boven, waardoor ik merk dat ik groei als schrijfster. Daarnaast staat ze open voor ideeën en komen we samen echt verder. Ze heeft een frisse kijk op de boekenwereld, en dat bevalt me prima!


en
hier die van Vals alarm
en
 

8 februari 2013

Studio Jan de Boer

Het team van Studio Jan de Boer (v.l.n.r.):
Thijs Hoogeland, Jan de Boer, Ingrid van Roekel, Egbert Clement
 
Enthousiaste boekliefhebbers durven wel eens een boek te kopen enkel en alleen omdat de cover hen verleidt. Dat zegt veel over de kracht van een geslaagd voorplat.

Maar wat weten doorsnee lezers over het ontwerpen van boekomslagen?
Jan de Boer van de gelijknamige Studio - bekend bij de grote uitgeverijen - geeft ons een inkijkje in zijn vakwereld... waar esthetische vormgeving vervlochten wordt met de economische wetten van de markt.
 
‘Voor wie is dit boek bedoeld? Daarover nadenken, daar gaat het om.’

Is het ontwerpen van covers een vak binnen het grafische vak? En wie is er geschikt voor?

Jan de Boer: Het ontwerpen van boekomslagen is absoluut een echt vak geworden! Vooral ook door allerlei ontwikkelingen binnen het boekenvak in de afgelopen tien jaar. Uitgevers zijn zich, veel meer dan voorheen, gaan realiseren dat zonder gedegen marketing boeken niet aan de man te brengen zijn. Vroeger ontwierp je een omslag, nu moet je als vormgever meedenken over het hele promotiepakket, vind ik. Het omslag maakt van dat pakket uiteraard een belangrijk onderdeel uit.

Om geschikt te zijn als boekomslagontwerper moet je behalve beschikken over ontwerperskills vooral ook lezen, van boeken houden. Op mijn studio zijn wij alle vier echte lezers!
 

Jullie maken covers voor fictie (misdaad- en andere romans) en non fictie. Is er een verschil in benadering en ontwerpcriteria met betrekking tot deze genres?

We proberen ons zoveel mogelijk te verdiepen in de lezer, de doelgroep, lelijker gezegd. Je probeert in feite je omslagontwerp zoveel mogelijk toe te snijden op de juiste consument. Voor thrillerlezers gelden iets andere criteria dan voor up-market non-fictie bijvoorbeeld. Thrillers mogen door de bocht, net zoals de boeken van Ian Kershaw een intellectueler uiterlijk nodig hebben. Maar de ontwerpprincipes verschillen niet zoveel: voor wie is dit boek bedoeld? Daarover nadenken, daar gaat het om. 
 
Is een coverontwerp ook afhankelijk van de auteur en van de uitgeverij die het boek uitgeeft?

Het is belangrijk dat het ‘gezicht’ van de uitgeverij een rol speelt in het ontwerp. Hoger of lager in de markt, dat speelt allemaal mee, en daarvoor moet je je opdrachtgever goed leren kennen. In die zin hechten wij eraan zoveel mogelijk ‘live’ te overleggen, we willen in gesprek zijn met onze opdrachtgevers. Sommige auteurs bemoeien zich vergaand met hun omslagen, komen soms met onvervulbare verlangens, die wij ze dan weer uit het hoofd moeten zien te praten. Maar het gaat ook wel anders, auteurs die zich, na overleg met hun uitgever, op onze studio melden om samen met ons even achter de computer plaats te nemen. Dat kan veel tijd en gemail schelen!
 

Heeft de oorspronkelijke cover van een in het Nederlands vertaald boek invloed op het ontwerp dat jullie maken?

Soms wel, wij ontwerpen met enige regelmaat omslagen op basis van buitenlandse edities, het kan de uitdrukkelijke wens zijn van de uitgever. Andersom komt gelukkig ook steeds vaker voor: buitenlandse uitgevers die gecharmeerd zijn van ons werk en onze ontwerpen willen gebruiken. 
 
In hoeverre kan een cover de verkoopcijfers beïnvloeden?

Een goed omslagontwerp helpt natuurlijk altijd! En als je van je omslag een icoon weet te maken, dan helpt het zeker!
 

Is er zoiets als trends in dit soort ontwerpen? En moet je daar in meegaan?

Geïllustreerde omslagen, handgetekende typografie, ogen in de lucht, de eenzame weglopende figuur, de blote damesrug, zelfs romantisch bedoelde parkhekken waren een tijdje in de mode! Soms ga je er in mee, maar het leukst is het zelf een trend te zetten!
 
Misdaadauteurs schrijven vaak reeksen rond één hoofdpersoon. Hoe benader je dan een nieuw deel?

Thriller-omslagen onderscheiden zich van ‘gewone’ omslagen, vooral omdat de auteur echt als een merk moet worden neergezet. Voor zo’n reeks bedenken we dus een concept waarin je een aantal delen kunt ontwerpen, waarin de auteursnaam een prominente plaats inneemt en waarin een vaste beeldtaal gebruikt wordt. Thrilleromslagen zijn behoorlijk modegevoelig, dus die concepten hebben maar een beperkte levensduur.

 
Heeft jullie bureau een huisstijl die je in de diverse covers kunt terugvinden, een aanpak die jullie onderscheidt van andere bureaus?

Ik denk dat wij goed zijn in het maken van goede beeld/typografie combinaties, en dat we oog hebben voor een goede detaillering. Wat ook helpt is dat we goed in staat zijn onszelf voortdurend te vernieuwen, en dat is ook nodig omdat alles constant aan verandering onderhevig is. Dat moet je in boekomslagen terug kunnen zien.
 

Is dit soort creativiteit geschikt voor teamwerk of moet één individu in de grootst mogelijke vrijheid kunnen werken?

Is niet te zeggen. Komt bij ons allebei voor. We bespreken wel altijd elkaars werk, en vaak werken we met meerdere ontwerpers aan een opdracht.
 

Is er de laatste tijd een cover op de markt gekomen waarvan je zegt: ‘Die heeft alles.’? 

Wat ik een geweldig omslag vind is dit: ‘Er ist wieder da’ van auteur Timur Vermes. Een schitterend icoon!

 
De website van Studio Jan de Boer