14 juni 2012

Marlies Mielekamp

Jo Polnaya en Marlies Mielekamp
© Annemarieke van den Broek

In haar boek 'Kazernekind' vervlecht Marlies Mielekamp een gecontesteerd stuk Nederlands-koloniale geschiedenis met de levenswandel van een Molukse familie op drift... die uiteindelijk voor anker gaat in de Nederlandse samenleving.

De schrijfster is freelance journalist voor vak- en publieksbladen en kranten. Daarnaast is ze onder meer extern deskundige en gastdocent aan de Fontys-Hogeschool voor Journalistiek in Tilburg.

Op dit moment is ze bezig aan een tweede boek met de werktitel 'Grensgangers'. Wie zich verheugt op een opvolger voor 'Kazernekind', mag al speculeren over de inhoud...

'Juist in de gepersonaliseerde non-fictie komt alle ervaring samen
die ik in eerdere werkvelden heb opgedaan.'

1. Je hebt heel lang in de zorgsector gewerkt. Waar kwam die late schrijfroeping vandaan?

Toen mijn derde kind werd geboren met een hartafwijking heb ik ontslag genomen als data-manager bij de kankerregistratie in het UMC St Radboud. Ik ben toen 12 uur per week gaan werken als secretaresse van twee KNO-artsen. Toen mijn dochter na een openhartoperatie was genezen en ze naar de basisschool ging, had ik behoefte aan meer uitdaging en ben ik als vrijwilliger gaan werken voor een wijkkrant. Daar werkten ook een journalist en een communicatiewetenschapper en ik dacht al snel: wat zij weten wil ik ook weten! Dat was de aanleiding om naast mijn werk een deeltijdstudie Journalistiek te starten op Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg. Nadat ik daar de verkorte opleiding specialisatie Tijdschrift had voltooid ben ik gaan werken als freelance-journalist. Nadat ik ook nog twee jaar als hoofdredacteur van een blad had gewerkt, wilde ik meer. Toen kreeg ik het idee een boek te gaan schrijven. Omdat de achtergrond van de Molukse gemeenschap me interesseerde was voor mij al snel duidelijk dat het boek daarover moest gaan. Uitgeverij Artemis zag meteen al iets in mijn idee de geschiedenis vanuit een Molukse vrouw en haar gezin te beschrijven; zo is Kazernekind geboren!


2. Heb je met dit gepersonaliseerde non fictie-boek je genre gevonden?

Ik denk dat dit genre me het meeste ligt; ik houd van onderzoek en van het interviewen van ‘gewone ’mensen. Juist in de gepersonaliseerde non-fictie komt ook alle ervaring samen die ik in eerdere werkvelden heb opgedaan: als radiologisch laborante op de radiotherapie sprak ik al veel met kankerpatiënten – vaak waren dat diepgaande gesprekken. Toen ik na de geboorte van mijn eerste kind in de kankerregistratie ging werken, kwam mijn onderzoekende kant en mijn belangstelling voor statistiek naar voren.

Moluks eiland © Zadoc

3. Met 'Kazernekind' wordt het Molukse verhaal heel dicht bij de doorsnee Nederlander en Vlaming gebracht. Wat oudere mensen herinneren zich vast nog de treinkapingen en de schoolbezetting. Wat wist jij van de situatie die geleid heeft tot het gebruiken van geweld voor je het boek schreef?

Eigenlijk wist ik er niet meer van dan wat mijn vader me erover vertelde. Hij was oud Indië-veteraan en zei altijd: ‘De Nederlandse regering heeft de Molukkers besodemieterd’. En ook al keurde hij het middel van treinkapingen af, hij had er wel begrip voor. Dat maakte me nieuwsgierig naar de voorgeschiedenis die tot de kapingen leidde.


4. De eerste en tweede generatie had om diverse redenen integratieproblemen. Hoe is het nu gesteld met de jongere Molukkers?

Ik heb het idee dat Molukkers van de derde en vierde generatie goed zijn ingeburgerd in de Nederlandse samenleving. Wel heerst ook onder jonge Molukkers nog steeds een groot groepsgevoel. Opmerkelijk is dat uit een onderzoek onder derde generatie Molukse jongeren bleek dat ze een gemiddeld lager opleidingsniveau heeft dan de tweede generatie, dat gold vooral voor de jongens. De oorzaak daarvan is onduidelijk.

Gamelanspelers Ambon © Joel Abroad
5. Een aantal volkeren is het recht op een eigen staat misgelopen. Denk maar aan de beloften die de Koerden werden gedaan na de Eerste Wereldoorlog. Leeft de droom van een eigen land nog bij de Molukkers in en buiten Nederland?

Ik denk dat sommigen – dus lang niet allemaal - het RMS-ideaal nog steeds koesteren, maar dat is mijn persoonlijke mening. Onderzoeken daarover zijn er niet. Ik constateer wel dat veel derde generatie Molukkers nog kleding draagt die naar hun identiteit verwijst, zoals spijkerjasjes en T-shirts met de Molukse vlag, het RMS-embleem, Mena Muria of Maluku erop.


6. Hoe zijn de reacties van Molukse Nederlanders en andere Indische Nederlanders op dit verhaal?



Tijdens een lezing voor een groep Molukkers knikte men heftig ‘ja ’toen ik zei: ‘Jullie denken vast, wat moet een blanda nu over ons schrijven? Wat weet ze over onze geschiedenis?’ Ik heb toen duidelijk gemaakt dat ik geïnteresseerd ben in hun geschiedenis door mijn vader en mijn beide Molukse schoonkinderen. En natuurlijk ben ik als journalist van nature nieuwsgierig! Mijn zin dat al mijn kleinkindjes in min of meerdere mate Moluks bloed hebben en variëren van ‘blond met blauwe ogen, tot prachtige kindjes met gitzwart haar en donkerbruine ogen’, deed hen glimlachen. Want ook zij kennen dit fenomeen doordat steeds meer Molukse mensen, blanke Nederlandse partners hebben. Hierdoor kreeg ik het vertrouwen om het verhaal zoals ik dat vertel,‘te mogen schrijven’. Tijdens vragen na de lezing, bleken ze veel herkend te hebben in het verhaal van de Polnaya’s, vooral de tweede generatie die allemaal als kind in een kamp hebben gewoond. Er ontstond veel hilariteit toen ik anak kolong – Maleis voor kazernekind - verkeerd uitsprak. Dat zal me dus niet meer gebeuren.

Moluks onderkomen in Nederland © inyucho
7. Was Jo Polnaya snel te overhalen om mee te werken? En hoe beleefde ze het hele proces?

Ik heb nogal wat omwegen moeten bewandelen om Jo Polnaya te spreken te krijgen. Na de voorstelling ‘De gijzeling’ waar ook Tom Polnaya bij aanwezig was, heb ik hem mijn kaartje gegeven en gevraagd contact op te nemen. Niets meer van gehoord…Ook dom om niet zelf het initiatief te houden en zíjn telefoonnummer te vragen. Daarna heb ik via stichting Muhabbat een mantelzorger-trainer gesproken die dochters Atje en Toos van Jo had opgeleid als mantelzorger voor hun vader. Via Atje kwam ik weer in contact met Jo. Die moest er even over denken, maar stemde na zo’n drie maanden in met een boek over haar en haar gezin. Veel steun heb ik steeds gehad aan oudste zoon Otis. Hij bleek tijdens de twee jaar durende researchperiode een goede mediator die vaak vragen die ik sms-te of mailde op een geschikt tijdstip met zijn moeder besprak. Ik merkte dat Jo soms moe werd van al mijn vragen. Je moet ook bedenken dat ze al 86 is en soms niet meer precies kon terughalen hoe iets nu weer precies zat. Met steun van boeken en haar kinderen lukte het vaak toch haar herinneringen weer los te krijgen. Nadat het boek af was, heeft Jo meteen aangegeven dat zijzelf niet meer beschikbaar is om haar verhaal te vertellen:‘ik heb alles nu verteld’, was haar reactie toen een krant haar om een interview vroeg.


8. Het is een wonder dat haar grote en verdeelde gezin in de loop van de jaren niet uit elkaar is gevallen. Hoe verklaar je dat?

Dat is voor mij moeilijk te verklaren, ik kan alleen zeggen hoe ik denk dat het zit. Ik denk dat Jo en Bantji het gezin Polnaya door liefde bij elkaar hebben weten te houden. En natuurlijk is er enorm veel respect van de kinderen voor hun ouders; ik denk dat zij Jo en Bantji niet hebben willen kwetsen door openlijk ruzie te maken.

Tengarra Kei eilanden © Global Citizen01

9. Ben je zelf ook afgereisd naar Indonesië als voorbereiding op dit boek? Of heb je alsnog zin om te gaan?

Jammer genoeg ben ik nooit naar Indonesië geweest. Ik heb de geboorteplek van Bantji, Booi, kunnen beschrijven door erover te lezen en goed te luisteren naar de verhalen van Jo en haar kinderen. In de toekomst zou ik dat stadje en Indonesië graag eens bezoeken. Wie weet…

10. Is er iets uit de Molukse cultuur dat je meeneemt naar je eigen leven?

Wat ik meeneem uit de Molukse cultuur is de gastvrijheid, die ervaar ik niet alleen bij de Polnaya’s, maar ook bij de familie van mijn Molukse schoonkinderen. Waar ik veel van geleerd heb is het respect van de kinderen Polnaya voor hun ouders, dat wil ik mijn eigen kinderen ook ‘voorleven’ door met respect om te gaan met mijn eigen ouders en schoonouders (de meesten helaas al overleden).

Het boek van Marlies Mielekamp



26 mei 2012

Floris van Straaten


Floris van Straaten was correspondent voor NRC Handelsblad in Londen van 2005 tot 2010. Van daaruit schreef hij regelmatig over de groeiende en diversifiërende multiculturele samenleving. Uit zijn boek 'Londen, multicultureel Mekka aan de Theems' blijkt dat de overheid en de Londenaars anders omgaan met hun nieuwe burgers.
Hoe verfrissend is dat voor ons en onze beleidsmensen ?
En welk gezicht zal Londen aan de Olympische Spelen geven ?

Eerder was Floris van Straaten voor dezelfde krant onder meer gestationeerd in New Delhi. Hij is nu Azië-redacteur bij NRC in Rotterdam.


'De Engelsen zijn er heel goed in om de besten uit de wereld bij elkaar te brengen en dan anderen een hoofdrol te laten spelen.'

1. Je woonde in de jaren '80 en tussen 2005 en 2010 in Londen. Zag je zelf ook het verschil in houding tegenover de migranten : de weg van openlijke, zelfs geïnstitutionaliseerde discriminatie naar veel meer respect?

Zelf ben ik in die eerste periode betrekkelijk weinig schokkende gevallen van discriminatie tegengekomen, al herinner ik me een collega bij het persbureau Reuters die klaagde dat bij haar vriendje thuis over zwarten denigrerend als ‘nignogs’ werd gesproken. Die familie kwam echter uit de provincie, niet uit Londen. Voorts hoorde ik via een goede Nederlandse vriend, een homoseksueel met een zwarte Engelse vriend, over de toen nog tamelijk frequente discriminatie van zwarten.

Je proefde destijds ook dat er een stevige kloof gaapte tussen de etnische minderheden en de rest van de bevolking. Daarbij moet wel in aanmerking worden genomen dat het toen economisch gezien niet goed ging in Groot-Brittannië en er een soort verlate klassenstrijd gaande was tussen Margaret Thatcher en de vakbonden. De tweede keer dat ik in Londen woonde, ging het allemaal veel meer ontspannen toe en was het wederzijdse respect sterk toegenomen.
© Dunechaser
2. Een stelling in het boek lijkt te zijn : laat migranten meer zichzelf zijn en ze worden vanzelf loyaler tegenover hun nieuwe vaderland. Geloof je daarin ?

Ten dele. Een van de redenen dat immigranten in Londen gedijen is volgens mij zeker dat de overheid minder bemoeizuchtig is dan in bij voorbeeld Nederland, zeker op economisch terrein. Anderzijds ben ik geen aanhanger van het multiculturalisme als beleid. Dat is er immers op gericht de immigrant op zijn gemak te stellen door de cultuur van zijn land van herkomst zoveel mogelijk op de nieuwe woonplaats te laten overplanten en hem niet lastig te vallen met de Westerse waarden. Ik geloof wel degelijk dat het beter is immigranten die nog geen Engels spreken dat bij te brengen. Ook vind ik dat de overheid duidelijke grenzen moet aangeven wat voor culturele waarden niet aanvaardbaar zijn: besnijdenis van jonge meisjes, gedwongen huwelijken, eerwraak enz. Zulke normen hoeven de loyaliteit aan de nieuwe staat niet in de weg te staan.

Brick Lane © The Ewan
3. Kent Groot-Brittannië ook inburgeringscursussen ? Of passen die niet in het ‘live and let live-gedachtengoed’ ?

Ja zeker, maar verplicht zijn die niet. Wie een Brits paspoort wenst, moet echter examen doen. Om dat te halen is een bepaald niveau in het Engels nodig en ook een zekere kennis van de maatschappij en geschiedenis. Groot-Brittannië kent bovendien – anders dan Nederland - een speciale ceremonie waar nieuwe burgers hun paspoort kunnen krijgen. Wordt vaak zeer gewaardeerd door de nieuwe Britten.



4. Verdraagzaamheid kun je blijkbaar ook exporteren. Een opvallende gedachte. Polen in het thuisland zouden toleranter zijn geworden door de invloed van de talrijke Poolse migranten in Londen. Ben je het eens met die gedachte en zouden ook andere landen dezelfde inspiratie kunnen opdoen ?

Dat is niet zo’n vreemde gedachte. Ideeën worden natuurlijk voortdurend op die manier overgebracht. In beide richtingen (en natuurlijk ook niet alleen maar goedaardige concepten zoals verdraagzaamheid). Bekend is ook uit de tijd van het Empire hoe studenten uit de koloniën na een studie in Londen en elders in het moederland begonnen te beseffen dat zij ook zelf het bestuur in eigen land konden nemen, zoals de Britten dat zelf thuis ook deden. Zie bij voorbeeld de oprichting van de Indiase Congrespartij in 1885. Ze gingen zich steeds gelijkwaardiger voelen.

White Chapel Market © Thee Erin

5. Denk je dat Nederlandse en Belgische beleidsmakers en burgers aan de slag moeten met de ideeën uit dit boek (bijvoorbeeld minder regelgeving)?

Het zou goed zijn als er minder beperkende regels voor immigranten zouden komen. Te veel bemoeizucht werkt vaak averechts. Maar de kern is vooral om je niet zenuwachtig te laten maken door de komst van immigranten en niet krampachtig te doen. Zie ze niet als een bedreiging maar als een mogelijkheid om je eigen samenleving sterker te maken.


6. Er is een aanzienlijke Indiase gemeenschap in Londen. En jijzelf hebt persoonlijke banden met India. Hoe kijken de mensen die je kent terug op de koloniale erfenis: sceptisch of eerder in de geest van historicus Niall Ferguson ?

Van echte animositeit is geen sprake, maar soms borrelen de emoties even op. Zoals in 2007 toen er een mooie, goed opgevoede Indiase actrice, Shilpa Shetty, deelnam aan de Engelse versie van Big Brother. Ze werd daar door een botte Britse deelneemster herhaaldelijk beledigd. Dat zette toen kwaad bloed bij sommige Indiërs. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ook veel Britten zich ergerden aan die Britse.

Toch ken ik maar weinig Indiërs die met warmte terugblikken op de koloniale periode. Ze zijn zich te zeer bewust van de kwalijke kanten ervan en ook voelen ze zich gekwetst in hun trots dat ze ondergeschikt waren aan de Britten.

Hindoe-tempel Neasden © Meophamman
7. Als je liefhebbers van Londen een multiculturele city tour zou mogen aanbieden, wat zou je dan op het programma zetten ?

Daar zou ik op zetten een bezoek aan Brick Lane (in het bijzonder aan de Jaame Mashed-moskee, die 300 jaar geleden een kerk van gevluchte Franse Hugenoten was en daarna onder meer een synagoge) en Whitechapel Road met zijn markt, vooral bezocht door moslims maar ook door veel anderen. Verder zou ik Brixton (met zijn eveneens zeer kleurrijke markten in het centrum) opnemen in het programma en ook door die wijk willen rondlopen. Bezoek verder de enorme Hindoe-tempel in de noordelijke wijk Neasden en sla ook Southall in het westen niet over, waar heel veel sikhs zitten maar ook veel Pakistanen. Veel opschriften zijn er niet in het Engels maar in het Punjabi of andere talen. Ook een bezoekje aan Stamford Hill, bolwerk van orthodoxe joden, zou niet mogen ontbreken. Maar je kunt ook een paar uur wandelen door het centrum van wijken als Ealing en Enfield en onder de indruk raken van het multicuturele karakter van Londen. Je struikelt er bijna over alle mensen van buitenlandse afkomst.


8. Je was zelf ook een - zij het tijdelijke - migrant. Vind je dat Engelsen wel vriendelijk zijn maar niet echt gastvrij en misschien zelfs onverschillig ... zoals iemand oppert in het boek ?

Het is natuurlijk gevaarlijk te generaliseren maar Engelsen zijn in mijn beleving over het algemeen hoffelijker dan Nederlanders (zolang ze niet te veel bier op hebben). De meesten zijn ook vriendelijk. Als je eenmaal bij hen binnen bent, zijn ze ook wel degelijk gastvrij (met de nodige nadruk op ‘als’).Tegelijkertijd houden ze doorgaans wel enige afstand tot je (en tot elkaar). Meer dan in Nederland. Vergeet overigens niet dat de verhoudingen in Londen heel anders liggen dan in de meeste andere delen van het land. In een grote stad is de onverschilligheid jegens medebewoners uiteraard veel meer verbreid dan in kleinere plaatsen.

Brick Lane © Kfein
9. Zullen we de filosofie van de stad ook terugvinden in de presentatie van de OS ? En is de flamboyante Boris Johnson een geschikte burgemeester voor die Spelen ?

Ja, het zullen geen extravagante Spelen worden als in Peking. En de Engelsen zullen betrekkelijk weinig medailles winnen, net als op Wimbledon en in de Londense City met al zijn buitenlandse banken. Ze zijn er heel goed in om de besten uit de wereld bij elkaar te brengen en dan anderen een hoofdrol te laten spelen.

Boris Johnson kan zelf extra kleur aan de Spelen geven. Hij is geen stijve hark en houdt van sport. Hij is geschikter voor de rol van gastheer van de Spelen dan zijn rivaal Ken Livingstone. Die laatste heeft niets met sport en probeerde de Spelen alleen maar naar zijn stad te krijgen omdat hij hoopte dat die een sociale en economische impuls konden geven aan het (overigens sterk multiculturele) oosten van de stad. De Spelen vinden vooral plaats in de wijk Stratford en omgeving.

10. Ga je deze zomer zelf naar de OS ? Of moeten we jou b.v. voorstellen met een goed boek van een Londense of Indiase auteur ?

Haha, ik zit dan waarschijnlijk bij mijn Indiase schoonfamilie in Bangalore voor ons jaarlijkse bezoek. Dus het zal wel een Indiaas boek worden of de televisie om te kijken hoe de Spelen verlopen. Hoorde overigens van een bevriende zakenman dat de prijs van een kaartje voor de topnummers van de atletiek is opgelopen tot zo’n 400 euro per stuk. Die besteed ik toch liever ergens anders aan.

Het boek van Floris van Straaten

23 mei 2012

Kevin Guilfoile


Niet elk goed boek vindt zijn weg naar de lezer. In 2006 werd 'Moordenaar zonder gezicht’, de eerste misdaadroman van Kevin Guilfoile, - onder de titel 'Des Duivels’ - uitgegeven in Nederland. Hij kreeg uitstekende recensies maar toch hapten de lezers niet toe. Intussen is het thrillerlandschap opengetrokken en zijn we bovendien vertrouwd geraakt met, bijvoorbeeld, stamcelonderzoek.
En dus kreeg 'Moordenaar zonder gezicht', een verhaal over de gevolgen van het klonen van een mens, in 2012 een nieuwe kans.

Tijdens het creatieve proces is het de auteur vooral te doen om karakters in een reageerbuisje te stoppen en dat te verhitten. De reacties die er dan ontstaan benieuwen evenzeer de schrijver als zijn publiek. Maar voor wie wat dieper wil graven, levert de man uit Chicago ook een ideeënwereld waaruit je eindeloos kunt putten.

Zijn tweede boek 'De duizend' verschijnt later dit jaar.


'Ik hou van de krachtige verteltraditie die in mijn Ierse familie
 van generatie op generatie is doorgegeven.'
Glenveagh, Ierland - © Scriptor
1. Het klonen van mensen is nog steeds een futuristisch idee... hoewel we intussen bekend zijn met therapeutisch klonen, stamcelbehandeling die dient om gedegenereerde cellen of organen te vervangen.
Vind je dat we nodig een debat moeten voeren over de ethische aspecten van DNA-onderzoek?

Het feit dat wij vaak later dan eigenlijk zou moeten, ethische debatten voeren, was één van de ideeën die ik wilde verkennen. Technologie is onvermijdelijk en ontwikkelt zich veel sneller dan filosofie. Als iets mogelijk is, dan zal er wel iemand zijn die het ook doet. Ik denk dat speculatieve fictie en science fiction nuttig kan zijn omdat die ethici en filosofen de kans geven de technologiecurve voor te blijven.
Het klonen van mensen is gelukkig héél erg moeilijk en ik denk dat geen enkele wetenschapper, zeker op dit moment niet, het lef heeft om het onvermijdelijke foutenparcours te doorlopen dat voorafgaat aan het succesvol klonen van een mens. Dat geeft ons de ruimte om het debat te voeren. Maar debatteren over de ethiek van stamcelonderzoek, zoals Amerikaanse politici vaak doen, is vreemd. Wij hebben altijd de verkeerde debatten en altijd komen ze te laat.

2. Ik denk dat jij geïnteresseerd bent in ethische kwesties in het algemeen. Klopt dat? De opportunistische privé-detectieve zegt: 'Informatie is neutraal' en 'Werktuigen hebben geen moreel besef.'

Geloof het of niet, er zijn veel mensen in de VS die niet inzien dat informatie neutraal is. In sommige delen van het land die gedomineerd worden door conservatieven is er de wijdverbreide overtuiging dat bepaalde onderwerpen – evolutietheorie, klimaatsverandering, sekuele opvoeding, het feit dat dinausauriërs en mensen niet op hetzelfde moment leefden – deel uitmaken van een groot liberaal complot. Dit heeft geleid tot een situatie – wellicht in alle politieke kampen - waarin bijna elk feit dat niet overeenstemt met iemands overtuiging gemakshalve genegeerd wordt. Dat is heel vreemd. Ethische discussies worden moeilijk wanneer de verschillende partijen het zelfs over de feiten oneens zijn, om nog te zwijgen over de interpretatie ervan.
En ethische kwesties zijn uiterst belangrijk. Misschien is het meest verbazingwekkende aan ons, mensen, dat we in staat zijn om beslissingen te kunnen nemen over ons mens zijn.


3. Morele waarden zijn strikter in de VS dan in Europa. Hoe radicaal zijn tegenstanders van vruchtbaarheidsklinieken in Amerika?

Hoewel er burgers zijn die het oneens zijn met bepaalde methoden om vruchtbaarheid te behandelen, denk ik niet dat er veel georganiseerd verzet is tegen vruchtbaarheidsklinieken. De echte ‘oorlog’ wordt rond de legalisering van abortus gevoerd en de meeste Amerikanen zouden vinden dat het debat over klonen in het boek lijkt op dat over abortus. Ik koos ervoor dat zo te doen, niet omdat ik commentaar wilde leveren op het abortusdebat maar opdat de lezers onmiddellijk de politieke context in het boek zouden begrijpen en tegen zichzelf zouden zeggen ‘Oh, ja, ik begrijp waarover dit gaat.' Dat bespaarde me een heleboel expliciete uitleg over de politieke situatie in het boek.


4. Als Justin drie jaar oud is, vloekt hij vrij vaak. Geloof jij meer in genetische invloed dan in omgevingsfactoren? Toen je het boek schreef in 2005 was je nog geen vader...

Dat is interessant! Ik vraag me af of dit een vertaalkwestie is. Als ik het me goed herinner is het vloeken van Justin als hij drie is, niet moedwillig. We lezen over een situatie waarin hij het woord ‘shit’ zegt, hiermee zijn vader napratend, niet beseffend wat hij zegt. Omdat hij geen slechte invloed op Justin wil hebben heeft de vader het ‘s anderendaags over ‘het s-word’. Justin herhaalt dat ook en laat het klinken als ‘ass-word’. Dat was bedoeld als grapje maar het is ook een verwijzing naar het thema ‘omgevingsfactoren versus genetische invloed’. Heeft Justin een ‘vloekgen’ geërfd of kopieert hij gewoon iets dat hij hoort van zijn vader?

De Engelstalige publicatie
Mijn eerste zoon werd geboren nadat ik Cast of Shadows geschreven had maar voor het gepubliceerd werd. Ik betwijfel of ik een roman over de dood van een kind zou hebben kunnen schrijven na zijn geboorte. Daar zou ik me ongemakkelijk bij hebben gevoeld. Ik denk dat het dan een ander boek zou zijn geworden.

5. Kleine Justin is hoogst intelligent en meer geïnteresseerd in ideeën dan in vriendjes van zijn leeftijd. Was jij ook zo'n kind?

Zeker niet op de manier van Justin. Hij is zijn leeftijd vooruit. Ik heb Justin niet gemodelleerd naar een echt kind maar naar het monster in Mary Shelley’s roman Frankenstein. Het monster van Frankenstein is veel intelligenter en bespraakter dan je zou verwachten van een gereanimeerd lijk en daarom is Justin stukken slimmer en taalvaardiger dan je zou verwachten van een 11-jarige.
Toen ik zijn leeftijd had was ik vooral geïnteresseerd in baseball en Spider Man-strips.
6. Je karakters - ook de meer rationele - lijken te worden gedreven door primaire motieven zoals hebzucht, nieuwsgierigheid, wraak, jaloezie, eigen belang... Is dat hoe jij kijkt naar mensen?

Interessant. Ik denk dat dat juist het soort drijfveren zijn die goeie fictie opleveren. Als de karakters in een boek NIET gedreven worden door irrationele emoties en egocentrisme, dan vermoed ik dat de lezer zich gemanipuleerd zou voelen. Ik veronderstel dat het mogelijk moet zijn een spannende thriller te schrijven over altruïsme maar ik zou niet weten hoe die eruit zou zien. Misschien heb je mij net een uitdaging bezorgd !


7. Pikken scholen jouw boeken op? Naast een boeiend verhaal bieden ze ook veel stof om over na te denken en te debatteren.

Ik ken verschillende universitaire opleidingen die Cast of Shadows behandelen-- meestal voor de cursus literatuur maar ook voor de lessen medische ethiek. Er zijn ook een aantal middelbare scholen die het op de zomerleeslijst geplaatst hebben. Dat zijn boeken die de scholieren geadviseerd worden te lezen tijdens de vakantie. Ik denk dat ik ook hoorde van een universitaire wiskundeklas waarvan de studenten The Thousand aangeraden werd.


8. Je volgende boek 'De duizend' begint ook met een ideeënwereld. Van daaruit ontvouwt zich het verhaal. Is dat de manier waarop je graag schrijft?


In zekere zin is dat zo. Ik ga uit van een aantal ideeën waarover ik wil schrijven en op een gegeven moment begin ik karakters te ontwikkelen maar die dingen scheid ik van elkaar. Dan breng ik de personages in contact met de ideeën en de combinaties die de interessantste probleemstelling of het boeiendste verhaal opleveren, behoud ik. De rest – zowel de ideeën als de karakters – sla ik op in een notitieboekje… om misschien te gebruiken in een volgend boek
Bij The Thousend begon ik met de belangstelling voor een bepaald tijdstip in de geschiedenis – meer dan 2000 jaar geleden – toen wiskunde, wetenschap, kunst en filosofie, muziek en religie allemaal deel uitmaakten van dezelfde discipline. Ik wilde dat oude concept naar een moderne omgeving overbrengen en plaatste daarna een zeer modern personage, iemand waar ik echt van ben gaan houden – Canada Gold – in het midden van dat alles om te zien welk soort vuurwerk dat gaf.


9. Denk je dat Europeanen anders dan Amerikanen naar 'Moordenaar zonder gezicht' kijken? Stellen zij bijvoorbeeld andere vragen als je hen ontmoet?

Dat is een uitstekende vraag. Cast of Shadows is in meer dan 20 talen verschenen en ik denk dat Europese lezers het veeleer bekijken als een roman ‘over Amerika’ dan Amerikaanse lezers. Cast of Shadows verkocht zeer goed in Turkije en toen ik de lezers daar sprak merkte ik dat het idee van ‘een radicale christenterrorist als boosdoener’ erg was blijven hangen. Ik denk dat zij de laatste tien jaar zoveel populaire Amerikaanse films en boeken zijn tegengekomen die altijd het woord ‘islam’ tussen ‘radicaal’ en ‘terrorist’ hebben geplaatst. Vandaar dat zij een zekere interesse hebben in een Amerikaanse roman die dat idee op z’n kop zet.
De VS kende natuurlijk al het radicale christenterrorisme lang voor de ‘War on terror’. Dat is een donker aspect van de Amerikaanse cultuur waarover een aantal mensen in Europa en elders niet vaak gehoord hebben. Of, tenminste, niet onlangs.


10. Hoofdpersonage David is geïnteresseerd in stamboomonderzoek. Jouw naam klinkt Iers. Wat weet je over je voorvaders? En leeft er nog een Ierse ziel in jou?

Tara, Ierland - © Scriptor
Ja, ik ben Iers (al denk ik dat de spelling van mijn naam verfranst is toen mijn voorvaders via Canada naar de VS immigreerden). Ik heb een sterke band met het Ierse volk. Ik bezoek Ierland heel graag. Ik hou van de krachtige verteltraditie die in mijn familie van generatie op generatie is doorgegeven. Ik woon in een stad – Chicago – met een grote Iers-Amerikaanse gemeenschap en ik zat op een universiteit met een Franse naam (Notre Dame) maar met sportteams die de bijnaam ‘The fighting Irish’ hebben. In Amerika - een land van immigranten – voelen de mensen zich sterk verbonden met het land van hun voorvaderen. Toch is er ook de gewoonte om oude tradities te veranderen in iets nieuws. Een Ierse Amerikaan zijn (of een Italiaanse of Nederlandse …) is dus een louter gevoelsmatige aangelegenheid. Als Ieren, bijvoorbeeld, naar de VS komen, dan kijken ze vaak verbaasd en geamuseerd naar de tradities die Amerikanen als ‘Iers’ bestempelen.

Maar dat betekent alleen dat er voor ons nog zoveel te ontdekken is en we nog van zoveel kunnen genieten als we de Atlantische Oceaan oversteken… en ‘the real thing’ bezoeken !

27 april 2012

Olaf Koens



 
Journalist Olaf Koens is een lefgozer ! En een doe-mens. 
Je hebt correspondenten die vrijwel alleen beschouwend zijn en anderen die, in hun zoektocht naar informatie, hun eigen hachje in de strijd gooien. Hoewel zijn thuisbasis Moskou al voor heel wat journalistieke spanning zorgt, verlegt hij zijn professionele en persoonlijke grenzen en trekt geregeld naar explosieve uithoeken. Over zijn zwerftochten in het gebied tussen de Zwarte en de Kaspische Zee, daar waar het recht van de sterkste het wint van de rechtstaat, heeft hij het boek 'Koorddansen in de Kaukasus' geschreven.

Maar een filosoof van opleiding moet ergens een vita contemplativa in zich hebben... en De scriptor heeft altijd 10 vragen klaar !


'Wie aan de trots van een Kaukasus-man komt
 krijgt oorlog.'

1. Terwijl de andere oud-sovjetrepublieken zich afkeerden van Moskou, zijn de Abchazen blij met de teruggekeerde Russische invloed. Hoe verklaar je dat ?
De Abchazen vochten in de vroege jaren '90 een bloedige oorlog uit met Georgië. Ze hebben bijna allemaal een bloedhekel aan de Georgiërs, nog meer dan aan de Russen. De afgelopen vijftien jaar is Abchazië een soort braakliggend stuk land geweest, Rusland is er nu flink aan het investeren. Voor het eerst zijn er stoplichten in de hoofdstad Soechoemi, de luchthaven gaat binnenkort weer open. Hoewel ze het liefst zelfstandig willen zijn weten de Abchazen goed dat dat onmogelijk is - en dus halen ze met open armen de Russen binnen. Een minderheid is daar niet gelukkig mee, maar er zit voor die kleine kuststrook aan de Zwarte Zee weinig anders op.


2. Even verder ligt Sotsji. Wat kunnen de bezoekers van de OS Winterspelen in 2014 verwachten qua sfeer en service in de stad ? Op dit moment kun je er niet eens een fatsoenlijke hamburger eten en kunnen randjongeren vervelend uit de hoek komen.
Laat het organiseren van grote manifestaties maar aan Rusland over. De winterspelen in Sotsji is het moment voor Rusland om zich op de kaart te zetten als een grote internationale speler. 
Er zijn in Sotsji nu al 'rookvrije-zones', iets wat in de rest van Rusland ondenkbaar is. Er is ook nu al in Rusland een enorme campagne aan de gang voor vrijwilligers. Bijna niemand spreekt Engels, overal in het enorme Rusland krijgen jongeren Engelse
les om tegen 2014 de internationale gemeenschap op te vangen. 
De hangjongeren, de slechte service - het is allemaal met een hoop geld op te lossen. De Olympische Spelen gaan een prachtig evenement worden, al zal het voor de gewone sterveling niet te betalen zijn.
3. Hoe ernstig moet de terroristische dreiging die over de Spelen hangt, genomen worden ? En vermogen de voor de inlichtingendienst spionerende schaapherders in de bergen hier iets tegen ?
Heel ernstig. Als je het wel bekijkt is het natuurlijk absurd dat de Spelen worden georganiseerd in een gebied dat grenst aan een conflictzone, en in een regio waar zelfmoordterroristen in principe gewoon naar beneden kunnen komen skiën. Maar omdat het voor Rusland een kwestie van prestige is kun je er vanuit gaan dat het massieve veiligheidsapparaat alles in het werk stelt om ook de veiligheid te garanderen.

4. In de Kaukasus-regio vind je blijkbaar heel wat macho-ruwheid. Heeft dat met de oorlogen te maken of (ook) met iets anders ?
De macho-ruwheid zit in de Kaukasusman ingebakken. Het is een combinatie van trots, eer, traditie en religie. Je hebt als man een duidelijke taak in het leven. Een huis bouwen, een boom planten en een zoon ter wereld zetten. Het heeft niet zozeer met oorlogen te maken, eerder andersom. Wie aan de trots van een Kaukasus-man komt krijgt oorlog.
5. In landen met heel weinig bewegingsvrijheid voor opposanten (zoals Azerbeidzjan) wordt vaak naar internetmogelijkheden zoals Facebook en blogs gegrepen. Valt daar winst te halen ? 
Zeker. In al deze regio's staat de vrije media erg onder druk. 
De televisie vertelt alleen maar leugens, de kranten staan onder strenge censuur van de (lokale) machthebbers. Alleen het internet is - veelal - vrij. Dat veranderd de informatievoorziening, de bewustwording. Er groeit nu een generatie op die zich niet de mond laat snoeren. Dat zag je de afgelopen maanden in Rusland, toen die kritische generatie plots de straat op ging, en dat speelt zich analoog af in de Kaukasus. 


6. Azerbeidzjan lijkt een merkwaardige identiteit te hebben: niet pro-Russisch maar wel een KGB-mentaliteit en lid van de Raad van Europa. Hoe valt dat te rijmen ?
Noem het maar een 'multi-vectoraal beleid'. De hooggeplaatste politici in het land zijn meester in het bespelen van verschillende instrumenten voor iedereen die het maar horen wil. En dat kan ook niet anders, Azerbeidzjan zit gevangen tussen grootmachten Rusland, Iran en Turkije. Alle kanten hebben het land op een bepaalde manier nodig, en daar weet de overheid handig op in 
te spelen. Dat maakt van de Azerbeidzjanen een beetje een schizofreen volk. Het zijn Aziaten, ze voelen zich Europees en kampen met een post-Sovjet complex.
© uzi yachin

7. Schrijnend is de situatie van de onbeschermde burgers in de hele Kaukasus. Ze zijn slachtoffer van wijd verbreide corruptie, politieke onmacht en repressie. Geen stem, geen dromen, geen toekomst... Heb jij ook dat gevoel ?
Nee. Natuurlijk is het leven in de Kaukasus niet makkelijk, en zitten de meeste mensen inderdaad aan de onderkant van het gelijk. Toch ervaren ze dat niet per definitie zo. Het zijn stuk voor stuk vrijgevochten volkeren met hun eigen tradities en beleving. In veel regio's gaat de vrijheid niet verder dan de poort van je eigen huis. Daarbuiten is het conflict, daarbinnen maak je je eigen regels. Bovendien in het land zelf zo onherbergzaam dat het een zekere vorm van vrijheid geniet, een vrijheid die al generaties lang tot de verbeelding spreekt.


8. Nagorno-Karabach is een schimmig conflict. Heeft iemand daar het gelijk aan zijn kant ?
Azerbeidzjan heeft de oorlog om Karabach verloren en zint op wraak. De regio is nu volledig 'ge-Armeniseerd'. Het enige wat er van Azerbeidzjan te zien is, is dat mobiele telefoons soms het signaal van het buurland oppikken. Veel Armeniërs maken zich zorgen om de regio. Met miljarden uit de olie-industrie is het Azerbeidjaans leger na het conflict flink op krachten gekomen. 
Het jaarlijkse budget van het Ministerie van Defensie in Bakoe is groter dan het totale budget van de Armeense overheid. Alle externe partijen, van de Russische overheid tot de Raad van Europa, doen er alles aan om de precaire vrede te bewaren. Of dat lukt en blijft lukken is nog maar zeer de vraag.
Tbilisi oude stad - © Rike fotos

9. Welk soort mens is geschikt voor een correspondentschap ? Mij lijkt het een energievretende bezigheid waar je bovendien veel lef voor moet hebben.
Je moet het persoon zijn waarvan men vroeger zei: 'die heeft geen rust in de kont'. Het in een continue aaneenschakeling van rennen, vliegen, springen, hollen, vallen, opstaan en weer doorgaan. Er valt niets te plannen. Een van de weinige keren dat ik op vakantie zou gaan kon ik bij de check-in balie onderweg naar Barcelona weer rechtsomkeert maken. Je kunt als freelancer eigenlijk geen nee zeggen tegen je opdrachtgevers. Bovendien moet je bereid zijn om op bepaalde momenten alles uit handen te kunnen geven. Dat is niet voor iedereen even makkelijk.


10. Je bent in drie landen geworteld: Frankrijk, Nederland 
en België. En je voornaam klinkt Russisch. Welk soort mens levert dat op ?
Iemand die nergens thuis is maar overal kan wonen. Mijn ouders sleepten mij vroeger van hot naar her. Ik ben de tel kwijt, maar ik geloof dat ik in 26 jaar zeker 26 keer verhuisd ben. Ik kan me heel gemakkelijk ergens anders vestigen, en besef me altijd hoe tijdelijk alles kan zijn. Vaak mis ik België, de slow-motion cafés en grijze Brusselse steenweggetjes. Of Amsterdam, waar het geluk op een fiets achterna te jagen is. Ooit kom ik terug. Nu heb ik een bestaan en een carrière in Moskou, maar ik zou het evengoed en zonder tranen weer kunnen verlaten. Al blijf ik voorlopig nog even hier.

Boek Koorddansen in de Kaukasus
De site van Olaf Koens

13 april 2012

Judith Visser


Worden ondeugende, spijbelende meiden schrijfsters van spannende boeken ? Groeien receptionistes die, in de plaats van de telefoon op te nemen, stiekem een manuscript schrijven, uit tot fulltime auteurs ? Als ze talent hebben en Judith Visser heten wel.
In 2006 debuteerde de Rotterdamse succesvol met de roman Tegengif. Later ging ze thrillers schrijven en genoot meer en meer landelijke bekendheid. Time-out is haar zesde boek. 
Twee dingen tegelijk doen, zoals naar Elvis luisteren én creatief zijn, kan ze niet. Zullen we het dan maar even alleen bij dit interview houden ?

'Een zieke geest is voor een schrijver 
het leukste om te beschrijven. Dan kun je helemaal los.'


1. Een rondje langs uitspraken van Nederlandse misdaadschrijfsters leert me dat het om invoelende en misschien wel hoog-sensitieve vrouwen gaat.
Herken jij dat ?

Wat grappig! Ja, dat herken ik absoluut. Ik ben erg gevoelig, 
bijv. voor licht en geluid, maar ook in grote mate voor emoties 
van anderen. Het verbaast me eigenlijk niet dat mijn collega-schrijfsters dat ook zijn, op die manier kun je je namelijk het beste inleven in je personages en hun beweegredenen.

2. De Kim-trilogie begint als roman maar wordt nadien een spannend verhaal. Hoe heb je die overgang vorm gegeven in je hoofd ?

Het zijn best wel drie totaal verschillende boeken. Samen vormen ze wel een reeks, maar ze staan verder gewoon op zichzelf. Toen ik Tegengif (mijn debuut) schreef was het nog helemaal nooit in me opgekomen om een thriller te schrijven, ik wilde romans schrijven. Bij Tinseltown (mijn tweede boek) had ik dat nog steeds, maar ik merkte toen al aan de reacties van mijn lezers dat het boek trekjes van een thriller vertoonde. Daarna ben ik eigenlijk overgestapt op het spannende genre en dat beviel zo goed dat ik er op een positieve manier in ben blijven hangen. Vandaar dat Time-out een volbloedthriller is!
  
3. Voor 'Tegengif' ben je undercover gaan solliciteren bij een bordeel. Was dat eng ? En leek je overtuigend ?

Het enige wat ik eng vond was het feit dat het bordeel in best wel een drukke straat zat (de Bergweg in Rotterdam), en dat ik bang was dat mensen me daar naar binnen zagen gaan. Daar voelde ik me wel opgelaten over. Maar eenmaal binnen vond ik het vooral heel fascinerend, het is niet een wereld die je normaal gesproken te zien krijgt. Ik heb mijn rol denk ik inderdaad wel overtuigend gespeeld, haha, ik kreeg alles heel erg uitgebreid uitgelegd!

4. Time-out is een volbloed thriller. Ik heb de indruk dat je bij het schrijven zelf zat te genieten van de zieke geest van Martine. Klopt dat ?

Een zieke geest is voor een schrijver het leukste om te beschrijven. Dan kun je helemaal los, dan zijn er geen grenzen. Soms dacht ik wel: nu gaat ze wel heel ver, maar meteen daarna wist ik dat het nodig was voor het verhaal. Ze is compleet gestoord en geobsedeerd en dat moest ik laten zien.
5. In dit boek heb je gekozen voor een dubbel vertelperspectief. Waarom heb je dat gedaan ? En wanneer werkt het niet ?

Ik heb het gedaan om de lezer kans te geven in het hoofd van de dader te kruipen, om een beeld te krijgen van haar zieke geest. Als ik dat alleen vanaf de buitenkant zou hebben beschreven had het veel minder echt overgekomen.
Wanneer deze methode niet werkt zou ik niet weten, het was de eerste keer dat ik op deze manier te werk ging. Maar het beviel goed, in mijn volgende boek ben ik het weer aan het doen!

6. Binnenkort geef je in het kader van een Crimezone-wedstrijd voor debutanten een thrillerworkshop. Eén van de interessante vragen die op tafel liggen is : 'Hoe voorkom je een writersblock ?' Kun je al een tipje van de sluier oplichten ?

Praat er over. Het klinkt heel simpel, maar werkt echt. Ga met iemand zitten die je vertrouwt en die met je mee kan denken en praat over je verhaal. Op die manier gaat het vanzelf weer ‘stromen’ in je hoofd en komen de ideeën terug. Zo werkt het 
bij mij in ieder geval!

7. Daarnaast ga je de Rotterdamse jeugd leren thriller-schrijven. Is daar zo jong al belangstelling voor ? En wat lezen die jongeren ? 

Ik heb geen idee wat ze lezen, de workshop is voor jeugd van 
12-17 jaar. Volgens mij is Mel Wallis de Vries (terecht) heel populair in die groep. En ik hoop dat ik het ook wordt, want vanaf volgend jaar zal ik ook jeugdthrillers gaan schrijven! Dit jaar komen Stuk en Trip al in speciale jeugdedities, en volgend jaar verschijnen er twee gloednieuwe jeugdthrillers van mijn hand!

De belangstelling voor het schrijven begint denk ik al jong, kinderen zitten vol met fantasie en als zij leren hoe ze de verhalen in hun hoofd op een mooie manier op papier kunnen krijgen dan ontstaan er prachtige dingen!   

8. Het Nederlandse thrillerlandschap wordt steeds breder. 
Is er nog plaats op de markt voor nieuw talent ? 

Er is genoeg plek voor iedereen! Zolang iedereen zichzelf onderscheidt en ze niet allemaal hetzelfde soort boek gaan schrijven zullen er altijd genoeg lezers zijn. 

9. Je bent een enorme Elvis-fan. Klopt het dat je op huwelijksreis naar Graceland bent geweest ? Wat maakt hem nu net zo bijzonder ?

Ik vind rust in zijn stem, dat is altijd al zo geweest. Zo’n mooie, pure, warme klank. Ik luister vooral naar muziek van de jonge Elvis, dus uit de jaren ’50, en niet naar die van de jaren ’60 en ’70. Maar de reis naar Graceland is trouwens uitgesteld, haha, we kochten in die periode net een huis (in Rockanje, waar ik nu woon) dus dat ging even niet door!

10. Heb je in je drukke bestaan nog tijd om zelf te lezen ? En voor wie ga je zitten ?
Ik combineer het eten met lezen. Mijn ontbijt en lunch zijn echt grote leesmomenten, ik ga er dan echt voor zitten en lees (en eet) ongeveer een uur. Dus ik lees zo’n twee uur per dag en dat zijn een paar boeken per week. Ik lees voornamelijk Engelstalige boeken, en mijn favoriete hedendaagse auteurs zijn Jeffrey Archer, Barbara Erskine, Sarah Waters, R.J. Ellory en Natsuo Kirino, van hen heb ik alle boeken gelezen en ik kan ze iedereen aanraden.
Andere boeken die indruk op mij hebben gemaakt zijn mijn favoriete klassiekers : To Kill a Mockingbird (Harper Lee), Sophie’s Choice (William Styron), The Best of Everything (Rona Jaffe) en Marjorie Morningstar (Herman Wouk).
Ook de boeken The Crimson Petal and the White van Michel Faber, Prep van Curtis Sittenfeld, 11.12.63 van Stephen King en Before I Go To Sleep van S.J. Watson zijn grote aanraders.