26 april 2014

Eva Kelder

© Hester Doove
Eva Kelder lijkt op de zus van Dexter. Toch volgens een mede-genodigde van haar op het laatste boekenbal. Over dit vreemdsoortige compliment berichtte de schrijfster in één van haar gesproken columns op AmsterdamFM.

Voor wie van een langere vertelling houdt, is er nu haar roman Het leek stiller dan het was. Hierin creëert ze spanningsvelden tussen jeugd en volwassenheid, binnen- en buitenwerelden, verwachtingspatronen en authenticiteit.

Als de lovende recensies over dit poëtisch-beschouwende boek hun werk doen, zullen de collega-auteurs op het volgende boekenbal niet meer de andere kant op willen kijken...!
 

De inspiratiebronnen uit de Engelse literatuur
maken me tot op de dag van vandaag een gelukkig(er) mens.

 
Seijes jeugd op Vlieland is een botsing van schoonheid en wreedheid.
Heb je een statement willen maken door Seijes tienertijd op deze hardvochtige manier neer te zetten? Wordt er doorgaans te rooskleurig naar het opgroeien gekeken?
 
Ik wilde de schoonheid en idylle van Vlieland afzetten tegen de horror in Seijes kinderhoofd. Het contrast tussen hoe iets is en hoe iets lijkt, vind ik interessant. Seije ervaart de schoonheid van Vlieland als troostrijk, maar tegelijkertijd spiegelt de natuur van het eiland (bijvoorbeeld de heftige gebeurtenissen op de zandvlakte ‘de Vliehors’) haar innerlijke vertwijfeling en onrust. Ik denk dat opgroeien veel tegenstrijdigheden met zich meebrengt. Seije ondergaat het met een mengeling van angst en bravoure die gepaard gaan met opgroeien, althans zo heb ik het zelf ervaren. Ik haal graag aan wat Maarten Asscher (schrijver en directeur Athenaeum Boekhandel) hier over zei: ‘Mooi en schrijnend is de ontmaskering van de jeugd en de onschuld, hoe de volwassen narigheid van het leven zich veel vroeger in het leven manifesteert dan mensen aan elkaar en aan zichzelf plegen toe te geven.’
 

Tijdens de zoektocht naar zichzelf ontdekt Seije de Engelse letterkunde. Je hebt ervoor gekozen om de rebelse Beat Generation en F. Scott Fitzgeralds klassieker The Great Gatsby als voorbeelden te gebruiken. Waarom deze twee? En zijn deze voor- en na-oorlogse auteurs nog in beeld bij jonge mensen?  

Ik heb wellicht een vertekend beeld, omdat ik Engelse Letterkunde heb gestudeerd haha, maar ik denk absoluut dat deze auteurs nog volop gelezen worden en bepalend zijn voor huidige generaties. Kijk maar naar de recente verfilmingen van On the Road and van The Great Gatsby. Gelukkig maar, want deze tijd vraagt om voorbeelden uit de kunst en literatuur waarin maatschappelijke overtuigingen en kaders in twijfel worden getrokken. Het leek stiller dan het was gaat ook over de narcistische trekken van mijn generatie. We streven continu naar een betere versie van onszelf, net als Seije. Dit continue streven naar perfectie, naar de goedkeuring van anderen, doet haar uiteindelijk bijna de das om. Het willen ontsnappen aan die wurgende (maatschappelijke) druk is een van haar drijfveren om juist de Beat-generatie te gaan onderzoeken. Ze schoven met de grenzen van hun tijd. Bevroegen, morden aan wat identiteit was, de verstikkende eenvormigheid en eenduidigheid van de heersende opvatting over identiteit en moraal. Dat is wat Seije ook zo in hen aanspreekt, ze wil haar oude zelf vernietigen, streven naar een nieuwe hogere versie van zichzelf, ze wil voldoen.

De grauwe charme van Edinburgh
© Kim Traynor
De gevestigde schrijvers ontgoochelen haar omdat ze niet in staat zijn de wereld naar hun hand te zetten. Je hebt er niet voor gekozen om hen haar leermeesters te laten zijn, inspiratiebronnen waaruit ze steun zou kunnen putten. Waarom niet? 

Interessante vraag. In mijn optiek bieden ze Seije allereerst een letterlijke uitweg uit het moeras van haar jeugd. Ze reist haar literaire helden achterna door in Edinburgh Engelse Letterkunde te gaan studeren. Ze blinkt uit tijdens haar studie, in het bijzonder met haar thesis over de vrouwelijke Beat poets. Haar literaire leermeesters ‘verheffen’ haar boven de andere studenten, bieden haar een kans te excelleren als eindredacteur van het faculteitsblad. Seije meet zich een nieuwe identiteit aan, die van succesvolle academica. Haar oude identiteit wordt opgeheven, net zoals Masterson haar en haar mede-studenten opdraagt tijdens het eerste college over de Beat Poets. En toch volgt dan onvermijdelijk haar ‘down-fall’. Net als bij haar literaire helden volgt het leven niet het zorgvuldig door haar uitgestippelde pad. Ze vecht zo hard voor erkenning en voor de liefde en goedkeuring van Daniel dat ze zichzelf volkomen verliest.

 
Je hebt zelf Engelse literatuur gestudeerd. Heb jij wel inspiratiebronnen gevonden, voor je leven in het algemeen of op literair gebied?

Absoluut. Mijn studie Engelse Letterkunde was ook voor mij een ontsnapping, een vlucht in een periode waarin het leven niet al te gemakkelijk was. Nadat mijn ouders gingen scheiden op mijn achttiende volgde een angstige periode waarin ik en mijn zusje en mijn moeder op straat dreigden te komen staan. Mijn vader werkte niet mee aan het vinden van een woning voor ons, omdat hij vond dat ik en mijn zusje 'de scherven moesten slikken' van de beslissing van mijn moeder te gaan scheiden. Ik was depressief en verdrietig. Pas toen ik een jaar in Edinburgh ging studeren loste de nevel op. Ik werd verliefd op de andere uitwisselingsstudent van de UvA, maakte internationale vrienden en ervoer iedere dag de extase van denken en studeren in het Engels. De inspiratiebronnen uit de Engelse literatuur maken me tot op de dag van vandaag een gelukkig(er) mens.

Allen Ginsberg en Peter Orlovsky ,
 twee voortrekkers van de Beat Generation
© Herbert Rusche
In het boek zitten erg veel beschouwende zinnen die je tot nadenken aanzetten. Er is sowieso veel in te vullen voor de lezer, tot en met het open einde. Zegt dat iets over het soort lezer dat je graag wil hebben?

Ik had geen type lezer in gedachten terwijl ik het boek schreef. Wel had ik een vast besluit genomen dat ik de lezer niet louter wilde verleiden met poëtische taal en daarnaast (hopelijk) tot doorlezen uitnodigende plotlijnen. Ik wil de lezer wel een beetje prikkelen en zonder hoogdravend te willen klinken: wakker schudden. Weinig is zwart-wit in het boek. Ook de liefde tussen moeder en kind en tussen geliefden niet. We projecteren allemaal onze verlangens op die ander en duwen en trekken tot die verlangens beantwoord worden. We laten niet graag ruimte open voor de verlangens en gedachten van de ander (niet echt, al denken we misschien van wel). Ik wil pleiten voor meer open plekken, meer ruimte tussen hoe we over anderen denken, meer reflectie en misschien is dat doorgesijpeld in de vorm en opbouw van het boek.
 

26 maart 2014

Michel Krielaars

© Annaleen Louwes
Rusland is altijd al een geestelijke draaischijf in het leven van Michel Krielaars geweest. Die passie begon, als jongetje, met het kijken naar De dame met het hondje, een tv-film naar een verhaal van Anton Tsjechov. Later ging hij Russische taal en geschiedenis studeren, kennis die hij meenam naar de wereld van de geschreven en de gesproken pers. Toen hij tussen 2007 en 2012 Rusland-correspondent was voor de NRC, mocht hij helemaal onderduiken in zijn geliefde biotoop.   

Zoals hij ooit door het brilletje van Tsjechov, de man die zijn tijd ver vooruit was, naar Rusland heeft leren kijken, zo leert hij ons nu dat fatalistische, ‘niet-Verlichte’ land te doorgronden!
 
 
'Rusland is een archaïsch land, met een kleine moderne middenklasse
 die er net zo over denkt als mensen in het Westen.'
 

In Het brilletje… zit niet alleen uw kritische kijk op Rusland maar ook uw liefde voor dat land. Welk soort persoonlijkheid moet je hebben om van Rusland te kunnen houden?

Om van Rusland te kunnen houden moet je oog hebben voor het absurdistische en over een goed gevoel voor humor beschikken. Daarnaast kan een zekere melancholieke inslag geen kwaad en is ook gevoel voor de klassieke literatuur meegenomen.
 

Om de afwachtende en misschien zelfs fatalistische houding van de Russen te benoemen wordt nog al eens het etiket ‘Aziatisch’ gebruikt. Zit daar een grond van waarheid in? En over welk soort Azië hebben we het dan?

Het ’Aziatische’ is een metafoor voor iets van vroegere tijden en slaat absoluut niet op het Azië van nu. In de 19de eeuw werd die uitdrukking in en buiten Rusland gebruikt om de afwachtende houding van de Russische bevolking (zie Multatuli’s Max Havelaar) maar ook de wreedheid van de Tataren te benadrukken, die mensen bijvoorbeeld onthoofdden en die hoofden op spiesen staken. Die afwachtende houding komt ongetwijfeld voort uit de eeuwenlange slavernij die voor een groot deel van de Russische bevolking gold. 
 
De kathedraal van Irkoetsk
© Hugues

Heeft de invloed van het orthodoxe geloof en de mores van die kerk er niet meer mee te maken? Ik zie veel parallellen met Griekenland: het arbeidsethos, de bestuurlijke onmacht en corruptie, een maatschappelijk in zichzelf gekeerd zijn…

Zeker, de kerk, die het volk oproept zijn ellende te accepteren omdat God dit nu eenmaal zo wil, speelt een belangrijke rol. De Orthodoxe religie zorgt ervoor dat er weinig dialoog is en de gelovige in zichzelf gericht is.

 
Rusland is een erg conservatief land. Het is ook een bovengemiddeld racistisch land, zeker wat het westelijke deel betreft. Is er een verband tussen beide of is er een andere oorzaak voor die onverdraagzaamheid?

Rusland is een archaïsch land, met een kleine moderne middenklasse die er net zo over denkt als mensen in het Westen. Door het communisme, dat erg preuts was, zijn moderne seksuele opvattingen altijd tegengehouden, met als gevolg de huidige houding van veel Russen ten opzichte van homoseksualiteit. De kerk, die noch de Renaissance, noch de Verlichting onderschrijft, speelt een belangrijke rol, want benadrukt Rusland als een specifiek Slavisch land dat in alle opzichten afwijkt van het ‘decadente en moreel verdorven Westen’.

Straatbeeld van Tomsk

Russen kijken met een benepen blik naar het Westen. Ze noemen ons fascisten en ongelovigen. Dat ongenuanceerde hoort bij een maatschappij waarin informatie en discussie weinig plaats innemen. Hebt u de gewoonte om in te gaan tegen dit kort-door-de-bocht-denken en, zo ja, wordt er dan naar u geluisterd?

In gaan tegen de kritiek op het Westen heeft bij veel gewone Russen geen zin, voor zover zij de propaganda geloven die dagelijks via de staatstelevisie over hen wordt uitgestort. Maar er zijn ook veel gewone Russen die over een tolerante blik ten aanzien van het Westen beschikken en heel goed weten dat het allemaal onzin is. Ook in dit opzicht speelt de kerk een bepalende rol.
 

Het Oosten van Rusland is opvallend liberaler en wordt beter bestuurd. Denkt u dat grondige maatschappelijke veranderingen – als die er al ooit komen – in dat gebied zullen ontstaan of toch eerder in Moskou?

Het Oosten ademt liberalisme. Ook hier geldt: hoe verder van het Kremlin verwijderd, hoe vrijer en redelijker. Tsjechov voelde dat ook al goed aan tijdens zijn reis. Onder het communisme zijn in het Oosten de hervormingsbewegingen (milieuactivisten) ontstaan, dus ook nu is hier hoop.
 
De prestigieuze Ermitage in St-Petersburg

Wat Poetin niet goed doet volgens onze Westerse waarden en normen, is bekend. Geeft u die man enig krediet? Is er iets in zijn beleid dat u kunt onderschrijven?

In het begin van zijn ambtsperiode heeft hij orde geschapen, waarvoor hij geprezen kan worden, maar al gauw bleek ook hij deel uit te maken van een repressieve KGB-macht die vooral bezig is haar eigen zakken te vullen. Poetin kijkt als een Sovjetmens naar Rusland en droomt van het herstel van een imperium, wat niet meer mogelijk is. Dat maakt hem tot een gevaarlijk mens voor zowel zijn eigen land als voor de wereldvrede.
 

De IT-er Misja houdt er 19de-eeuwse literaire opvattingen op na: literatuur moet geëngageerd zijn, vindt hij. Hij is niet gecharmeerd van Tsjechov. Is dat een gangbare opvatting in het huidige Rusland?

Tsjechov is bij veel slavofiele Russen niet geliefd, vanwege zijn moderne opvattingen. Zij geloven meer in Dostojevski, net als Misja.
 
Met de trein door winters Siberië

Welke plaats en invloed heeft de buitenlandse literatuur in Rusland?

Buitenlandse literatuur van ‘linkse’ schrijvers als Heinrich Mann, Balzac, Feuchtwanger, Döblin, etc. was onder het communisme al veel gelezen. Nu wordt in Rusland de hele moderne wereldliteratuur uitgegeven, maar die boeken zijn vooral in Moskou en Petersburg verkrijgbaar en worden vooral door de hoger ontwikkelden gelezen. Maar vaak moest ik veel van mijn Moskouse vrienden uitleggen wie Amos Oz of Philip Roth was, dus ook daar geldt dat het westerse literaire leven hen grotendeels ontgaat.  

 
Heeft u een antwoord op de vraagstelling aan het eind van de recensie?
'Hoe zit het nu precies met die Russische, gelaten ziel waarnaar zo vaak verwezen wordt? Heeft die autocratische regimes voortgebracht of is het net andersom: hebben autoritaire machthebbers de ziel lam gelegd?'

Autocratische regimes hebben de ziel lamgelegd en het is heel moeilijk om die lamgelegde ziel weer in beweging te krijgen.

 
Lees hier de recensie van Het brilletje van Tsjechov

15 maart 2014

Jan Vantoortelboom

© Mark van den Brink
Als je personages de spilfiguren van je verhalen zijn en je geeft ze een eigenzinnige kwetsbaarheid mee, dan plaats je ze recht in het hart van de lezers. En dat is precies wat Jan Vantoortelboom doet.
 
Zowel in zijn debuut, De verzonken jongen, als in zijn tweede roman, Meester mitraillette, moeten zijn karakters vaststellen dat je je dierbaren zomaar kunt verliezen. Een paar tellen zijn vaak voldoende om levens onomkeerbaar te veranderen. Aan dat besef is de persoonlijke ervaring van de auteur niet vreemd.

Gelukkig is er altijd en overal de natuur, bossen om in te verdwijnen en velden die je helpen om je gedachten te ordenen. Zelfs daar is er verlies en dood maar zijn er ook steeds weer nieuwe seizoenen…
    


‘Eerlijk gezegd vind ik het verbazingwekkend en soms erg irritant
wanneer ik niet anders kan dan beseffen
dat er veel mensen zijn die geen verbeelding bezitten.’


De ontdekking van een bijzonder boek van een eeuw geleden lag aan de grondslag van Meester mitraillette. Hoe heb je dat ontdekt en waar werd je door getroffen?

Het is een boek – eigenlijk een kopie van het boek – dat mij werd toegestuurd door de bibliotheek van Ieper nadat ik een werknemer aldaar en toevallig ook Elverdingenaar een paar historische vragen over het dorp had gesteld. Het is geschreven voor, tijdens, en na 'Den Grooten Oorlog' door de toenmalige schoolmeester Constantyn Tamboryn (en wellicht verder uitgewerkt door zijn zoon). Wat mij erg raakte waren de dagboekaantekeningen tijdens Wereldoorlog I: de Elverdingenaren die sneuvelden, de executies van jonge Franse soldaten, de ziektes, de honger, de vluchtelingen etc.
 

Zowel Meester mitraillette als je eerste boek, De verzonken jongen, spelen deels tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog. Die Grote Oorlog blijft blijkbaar generatie na generatie een thema in de kunst en wellicht ook in de huiskamers van West-Vlamingen. Hoe verklaar je dat?

Dit is voor een stuk toeval. Al begin je wel na te denken over de grote oorlog als je zes jaar lang naar school fietst en al die kerkhoven met die witte zerkjes passeert. Ze deden me denken aan soldaten die zelfs na hun dood nog steeds (tegen hun goesting) in het gelid moesten staan.

Brits kerkhof in Elverdinge
© WernerVC
Voor je eerste boek kreeg je al meteen de Bronzen Uil 2011 (beste debuut). Heb jij ooit geproefdraaid of waren je schrijfsels meteen raak?

Meteen raak. Ik had voordien nog geen letter gepubliceerd. Niet in de krant, niet in een tijdschrift, niet op het internet. Al schreef ik wel stukjes voor mezelf.

 
In beide boeken is er een personage dat Victor heet, iemand die op belangrijke momenten steun biedt. Heb jij je eigen grootvader daarbij in gedachten?

Een combinatie van beide grootvaders. Mijn grootvader aan moeders kant heeft zich opgehangen in het jaar dat ik geboren ben. Hij heeft nog gewacht tot ik er was. Er is een foto van mij in zijn armen. Mijn andere grootvader is tijdens de wereldoorlog naar Frankrijk gevlucht. Maar Victor is een donker, mysterieus figuur. Toen ik het boek schreef was ik erg tot hem aangetrokken. Ook de lezersreacties achteraf, en de recensenten, bleken geïntrigeerd door het personage Victor Vanheule. Het is toen dat ik begon te denken: ik wil hem niet kwijt. Ik wil hem nogmaals in een boek opvoeren. En in Meester Mitraillette is hij de jongeman die op een afstandelijke wijze het hoofdpersonage bijstaat. 

Er lijken nog meer parallellen te lopen tussen beide werken. Heb jij een fascinatie voor situaties die een mensenleven in een handomdraai een totaal andere richting kunnen geven?

Ja. Zo is het mij overkomen toen mijn moeder op mijn zestiende stierf. Zij heeft een erg kort maar heftig ziekbed gekend. Mijn wereld stond op zijn kop. Volledig. Niemand meer thuis als je van school komt. Geen moeder aan je bed als je gaat slapen. Geen gesprekken tussen moeder en opgroeiende zoon. En mijn vader moest werken. Ik kookte voor hem. Van de ene op de andere dag was de gelukzalige jeugd over.

 
Beide boeken spelen zich af in Elderdinge, het dorp van je jeugd. Lag daar een literaire goudmijn?
 
Mijn verhalen draaien vooral om de personen, die ik probeer te portretteren als mensen van vlees en bloed. De locatie is daarbij ondergeschikt, denk ik. Het is het dorp van mijn jeugd. Van prachtige jaren en eerste ervaringen. Bovendien is het een pittoresk dorp met een historie: er is een neo-classicistisch kasteel dat van generatie op generatie door is gegeven aan bastaarden van de graven van Vlaanderen. Er is een molen die steeds hoger werd gemetseld omdat de eigenaar van het kasteel er grote bomen rond liet planten zodanig dat de wind uit de wieken werd gehaald (de kasteelheer was kwaad omdat de molenaar de molen niet wilde verkopen), er zijn in het domein executies gebeurd door het Franse leger tijdens WOI etc. 

Het kasteel van Elverdinge

Je verbeelding spat van de bladzijden. Wanneer werd je je bewust van die gave? En heb je ze sindsdien nog gevoed?

Ik stond al vroeg bekend als dagdromer. Na een dag in de schoolbanken wist ik niets van wat er die dag aan lesstof gegeven was. Dan moest ik thuis alles inhalen. Eerlijk gezegd vind ik het verbazingwekkend en soms erg irritant wanneer ik niet anders kan dan beseffen dat er veel mensen zijn die geen verbeelding bezitten. Dat zijn trouwens ook vaak de mensen met vastgeroeste denkbeelden, de extremisten die tekst en uitleg letterlijk opvatten etc.

 
Je typeert je jezelf – naast je docentschap – als keuterboer, kuikenkweker en kasseienbeuker. Moeten we dit laatste laagje van je identiteit letterlijk of figuurlijk interpreteren?

Ik hou van de natuur en alles wat dat met zich meebrengt hier op mijn perceel in de Zeeuwse akkers. Dus af en toe kweek ik kuikens, spit ik de tuin, snoei ik en vernietig ik onkruid. 
En ik heb lange tijd hier op mijn erf kasseien gelegd, dat was toen mijn eerste boek in de maak was en gepubliceerd werd. Ik heb ze een voor een met de hand erin gebeukt, vandaar. Maar dat is nu alweer lang geleden en ze liggen er nog allemaal in. 

De heilige Livinus, die een marteldood stierf,
 wordt in Elverdinge vereerd.
 © Paul Hermans

Je boeken suggereren dat je met gemengde gevoelens terugkijkt op het dorpsleven in Elverdinge. Ben je ooit bang geweest om, net als Marcus, te weinig kansen te krijgen om je te ontwikkelen en je weg in de wereld te vinden?

Neen. Ik ben op mijn achttiende ‘op kot’ gegaan om te studeren, dus telkens een volle week weg van huis. Toen was mijn moeder al gestorven. Het was naar mijn gevoel geen vlucht weg van Elverdinge, maar een nieuw hoofdstuk in mijn jonge leven. Ik keerde altijd graag terug. Nu ook. Bovendien heb ik heden ten dage Elverdinge ingeruild voor een nog kleiner dorp.

 
In februari werd Meester Mitraillette door het boekenpanel van de De Wereld Draait Door uitgeroepen tot ‘Boek van de maand’. Hoe schat je het effect daarvan in?
 
Het effect daarvan is enorm. Het schrijversleven is voor elke jonge auteur een struggle. Een boek onder de aandacht van een groot publiek brengen is een bijna onmogelijke opgave geworden. Recensies – goed of slecht – zwengelen de verkoop amper aan. Maar televisie, en zeker de meest bekeken talkshow van Nederland, is een gigantische por in de rug die me in één klap op de literaire kaart van Nederland heeft gezet. Al verdiende mijn debuut dat ook.
 

24 februari 2014

Ish Aït Hamou

© Jurgen Rogiers
Eén bijzonder talent hebben is al een meevaller. Als je er meerdere hebt, dan ben je een zondagskind. Dansen, choreo's creëren, gebalde aforismen bedenken, een gevoelige roman schrijven over het menselijk tekort en hoe je daar toch iets moois mee kunt doen... Ish Aït Hamou kan het allemaal!

Dat een zondagskind met ambitie meer moet doen dan freewheelen, begreep hij al op jonge leeftijd. De juiste leermeesters en disciplinaire doelgerichtheid brachten Ish waar hij nu staat. Dat hij én met zijn intuïtie én met zijn ratio in de wereld staat, maakt hem zo aansprekend voor ons!


 ‘Discipline geeft je structuur en ambitie geeft je dromen.’

Eén creatief talent hebben is al bijzonder. Jij hebt er enkele (dans, schrijven, film…). Hoe ga je daarmee om?

Ik denk dat ik er niet bij stil sta. Het zijn vormen die al lange tijd deel van me uitmaken. Als ik dan bedenk hoe ik er mee om ga, dan zou ik zeggen dat ik altijd beter probeer te worden in de uitvoering. Het is een beetje te vergelijken met iemand die verschillende talen spreekt. Je gaat er niet echt mee om, je spreekt gewoon naar gelang wat en waar je iets moet zeggen.
 

Je lijkt meteen je schrijfstijl (toon, ritme…) te hebben gevonden. Voel je dat zelf ook zo aan? En hoe ging die zoektocht?

Zoeken heb ik nooit gedaan. Als dans me iets heeft geleerd is dat je niet zoekt naar een identiteit. Iedereen heeft er eentje. Je moet jezelf kunnen vertrouwen en hard werken voor je ontwikkeling. Ik wist dat, als ik zocht, ik wel iets zou vinden, maar dat zou waarschijnlijk ook door een ander gevonden worden. Dus heb ik gewoon geschreven alsof ik het vertelde aan een naaste.
 
Een oud straatje in Boston
© ontdek-amerika.nl
Boston is de locatie van dit verhaal. Vanwaar die keuze?

Ik heb altijd naar Boston willen gaan. Ik weet niet juist waarom, misschien onbewust veel van gehoord en gezien. Ik dacht: 'Dit is mijn kans'.
 

In Hard hart ontmoet Tom mensen die hem de weg wijzen. Zijn leermeesters belangrijk en had/heb jij ze ook?

Ja, zeker! Die mensen vormen de persoon die ik vandaag ben. Ik heb dankzij het dansen ontzettend veel kunnen reizen en dan ook mensen kunnen ontmoeten. Ik denk dat ik het resultaat ben van ontzettend mooie ontmoetingen. Leermeesters heb ik altijd zó belangrijk gevonden, daarom is het een belangrijk thema in Hard Hart.
 
 
Het bedenken van aforismen is iets dat bij jou hoort. Ze zijn te zien op je site en er staan er ook heel wat in dit boek. Wat heb je daar precies mee?

Het is een schrijfproces. Het zijn thema’s waarover ik een mening heb. Ik heb het altijd leuk en best wel een uitdaging gevonden om een gevoel of mening zo duidelijk mogelijk over te brengen op iemand anders. En wat is beter als uitdaging dan een aforisme? Je moet niet enkel goed verwoorden maar ook kort en bondig zijn.
 
Ish geeft een dansworkshop © debrugkrant.nl
 
Eén ervan (A sleeping genius is only dreaming of, zoals het in je boek klinkt, Je leeft pas echt als je daden je dromen doen verbleken.) heb ik een levensmotto genoemd. Klopt dat en, zo ja, hoe heb je dat in de praktijk gebracht?

A sleeping genius is only dreaming, met andere woorden, je mag zo goed zijn als je wilt als je er niets mee doet, dan blijft het eindresultaat maar een droom. Het was voor mij een oproep tot actie. Hoe goed je ook kan zijn in iets, als je er geen discipline en work ethics aan toevoegt, dan komt er niets van.
 

Kun je zeggen dat je in Hard hart een standpunt inneemt tegenover de liefde? En hoe vind je dat er in deze tijd, algemeen gezien, mee wordt omgegaan?
 
Niet volledig mijn standpunt, maar wel een mening. Liefde is voor mij heel subjectief. Er is geen algemene visie of regel wat liefde betreft. Er zijn ontzettend veel variabelen met als groot voorbeeld de mens zelf. We zijn zo anders en bewegen zo anders dat het, vanuit het perspectief van iemand anders, altijd anders voelt en er anders uitziet. Het enige duidelijke dat ik kan zien is dat statistisch gezien vandaag meer scheidingen zijn. Nu is de vraag: zegt dit iets over de mens of over de liefde?
 

‘Maar is het niet zo dat spijt je de vraag stelt wat je echt wilt en je bij een juist antwoord beloont met onverhoopte kracht?’ vraagt je personage zich af. Ondanks je jeugdige leeftijd heb jij al ontzettend veel verwezenlijkt. Zijn er niettemin situaties of keuzes waarop je met spijt terugkijkt?

Neen zeker niet. Het cliché-antwoord is uiteraard: Wat er ook is gebeurd, het heeft ervoor gezorgd dat ik hier sta. Maar uiteindelijk is het wel zo. Ik heb geen spijt. Zo gaat het leven. You gain some, you loose some. 

Public Library Boston...
een plek die Tom uit 'Hard hart' wellicht kent.
© ontdek-amerika.nl
Het begrip ‘vrijheidsmars’ duikt regelmatig op in Hard hart.
Wat betekent vrijheid voor jou en hoe verhoudt ze zich met ambitie en discipline?

Om terug te komen op de aforismen. Ik heb ooit eens dit geschreven: Freedom is the result of bravery. It means being you, when you are pressured to be them.
De verhouding is best wel simpel. Discipline geeft je structuur en ambitie geeft je dromen. Gebruik deze om je vrijheid te grijpen.
 

Als jurylid van So you think you can dance heb je al een publiek opgebouwd. Denk je een deel ervan te kunnen meenemen naar je literaire activiteiten? Of zijn dat twee verschillende werelden met elk een ander soort publiek?

Ik denk het wel. Mensen vinden verhalen heel passionerend. En in de dans zijn ze zeer aanwezig! Ook zo’n ‘danspubliek’ kijkt naar het programma voor het verhaal. Zoveel personages op het toneel met elk een uniek verhaal. Verhalen zijn heel belangrijk. Ze stimuleren ons en geven ons heel wat. Kijk naar het belang van films, boeken, series, muziek… in onze cultuur. Het toont duidelijk aan dat iedereen op zoek is naar een goed verhaal.
 
Lees hier de recensie van Cécile
Lees hier de recensie van Hard Hart



Lees

10 februari 2014

Carel Donck

© Anouk Schneider
Wie zich de hoogstaande drama-reeks uit de jaren '90, De zomer van ’45, nog herinnert, weet dat Carel Donck personages kan creëren die de grote confrontaties met het leven vertolken. 
 
Die lijn heeft de scenarioschrijver doorgetrokken in zijn romans: twee niet-spannende en één spannende. Die laatste heet Melanie. Net als in zijn televisie- en filmwerk combineert hij in zijn boeken helderheid en vaart met boeiend uitgewerkte psychologie. Op die manier brengt hij veelomvattende levensthema’s tot bij elke lezer.
 
 
‘Geen egotripperij, geen ingewikkelde navelstaarderij –
het verhaal is belangrijker dan de schrijver.’

 
Na de lovend besproken romans Winterliefde en De nachtmoeder schreef je Melanie, een psychologisch misdaadverhaal. Waarom wilde je een nieuw genre aanboren?
 
Voor een tv-serie heb ik ooit research gedaan over het fenomeen daderprofilering: de methoden om op grond van de kenmerken van een misdaad een beeld te krijgen van de mogelijke dader. Dat was iets wat me fascineerde. Daarnaast wilde ik schrijven over hoe het is om in de huid van een ander te kruipen, een andere identiteit aan te nemen.
 

Beide genres krijgen niet altijd eenzelfde soort waardering. Vind je een kwaliteitsvol misdaadboek even hoogstaand als een geslaagde roman?
 
Ja, dat vind ik absoluut. Er zijn natuurlijk vele soorten 'misdaadboeken'. In mijn geval gaat het niet in de eerste plaats om de vraag: wie is de dader?, maar veel meer om de psychologische kant van het verhaal.
 
Het bruggetje in het Amsterdamse Bos, een setting in Melanie.
© Mister Tee
Waar moest je schrijf-technisch op letten toen je overstapte van scenario’s naar romans?
 
Om één aspect te noemen: meer de tijd nemen. In film heb ik geleerd om laat in het verhaal te beginnen, dus meteen midden in de gebeurtenissen, en dan de vaart erin houden. In een boek is het soms goed om de zaken rustiger in te leiden, een sfeer te beschrijven, en daar de tijd voor te nemen. Verder heb ik vooral geprobeerd om goed naar m'n innerlijke stem (en die van m'n personages) te luisteren, de scenes voor me te zien. Dan kwamen de woorden en zinnen meestal vanzelf.

 
Een terugkerend thema in jouw werk is, onder meer, het verleden dat onherroepelijk voorbij is en tegelijkertijd zo aanwezig, het spanningsveld tussen vasthouden en loslaten. Hoe zou je zelf je belangrijkste thema’s benoemen?
 
Dat is iets wat je vaak achteraf pas beseft. Ik zie nu bijvoorbeeld, dat in al mijn drie romans een van de personages uiteindelijk het leven loslaat, zich als het ware overgeeft aan de dood. Maar zoiets gaat niet bewust.
 

Een opvallend stijlkenmerk van jou is helderheid, de kunst om grote levenskwesties toegankelijk te maken voor iedereen. Dat maakt je boeken erg geschikt voor leeslijsten van scholieren. Krijg je reacties uit de hoek van jongeren of docenten?
 
Ik ben erg blij dat die helderheid wordt herkend en gewaardeerd - ik zou niet anders willen of kunnen schrijven. Ik denk dat 'wij scenarioschrijvers' vooral een goed verhaal willen vertellen. Geen egotripperij, geen ingewikkelde navelstaarderij - het verhaal is belangrijker dan de schrijver. Dat maakt mijn romans inderdaad aantrekkelijk voor scholieren, dat heb ik in het verleden wel gemerkt.

 
Je bent niet bang om vrouwelijke hoofdpersonages te introduceren. Dat heb je gedaan in je televisiewerk en de laatste jaren ook in je boeken. Voel je je thuis in de vrouwelijke psyche?
 
Dat laatste kan ik misschien niet zomaar zeggen. Maar ik herinner me dat we bij het schrijven van de tv-serie 'Zwarte Sneeuw' bewust voor een vrouwelijke hoofdpersoon hebben gekozen, omdat we een vrouwelijk personage emotioneel interessanter vonden. Dat vind ik nog steeds. En ik hoop natuurlijk dat vrouwen dat ook herkennen.
 
 
Voor doorsnee burgers is de wereld van de duistere chat- en datingsites uit Melanie iets dat buiten hun horizon valt. Hoe ben je bij deze invalshoek terecht gekomen? En wat is de maatschappelijke relevantie ervan?
 
Hoewel die wereld van chat- en datingsites fascinerende mogelijkheden biedt, was dat eigenlijk niet eens m'n voornaamste premisse. In de research vond ik een geval, langer geleden, waar een vrouwelijke rechercheur via brieven toenadering zocht tot een mogelijke dader. Het ging en gaat mij vooral om die toenadering, de poging om contact maken met een onzichtbare dader.
 

In Melanie etaleren vrouwen hun gewaagde fantasieën. Vind je dat zij genieten van de macht die ze daarmee op mannen uitoefenen of zie je ze enkel hun eigen grenzen aftasten en verleggen?
 
In mijn geval dat laatste. Net zoals het voor mij als schrijver aantrekkelijk is om mijn diepste angsten, verlangens en fantasieën op mijn personages te projecteren - zo is het voor de hoofdpersoon Saskia als het ware een 'gevaarlijke verleiding' om in de huid van haar zus te kruipen.

Friese winters zijn schaatswinters.
Deze buitensport hoort bij de Carel Donck en zijn werk.
© Paul van Eijden
Melanie wordt wellicht ook verfimd. Heb je daar al concrete informatie over? En hoe ga je daar met je beeldervaring mee om?
 
Het is allemaal nog niet zeker, maar er is belangstelling vanuit de filmwereld. Op 11 februari a.s. wordt het boek in Berlijn gepresenteerd bij 'Books at Berlinale'. Uit 120 inzendingen zijn 11 boeken geselecteerd om te worden gepitcht voor een internationaal forum van buitenlandse producenten. Het is dus afwachten of daar iets uit komt.
 

Mogen we van jou nog meer spannend werk verwachten of heb je andere plannen?
 
Ik weet nog niet wàt en waarover, maar er zal zeker weer een roman komen.
 

 
 


5 februari 2014

Patty Stenger

 
Met woorden en beelden is Patty Stenger al veel langer vertrouwd. Ze schreef toneelstukken, film- en televisiescripts, werk waarvoor ze internationele waardering oogstte.
 
En u is er Zuidas, een spannende roman, die vertelt over de dunne lijn tussen goed en kwaad, met personages zoals jij en ik, figurerend in een herkenbare werkcultuur. Met haar gevoel voor ironie en franjeloosheid spreekt ze vrouwelijke én mannelijke lezers aan.
 
 
'Ik schrijf graag over verborgen strijd.
De subtiele manier waarop mensen hun zin krijgen ten koste van anderen.'
 
 
Voor lezers die buiten Amsterdam wonen, of nog verder weg, in Vlaanderen bijvoorbeeld: hoe moeten we ons de identiteit voorstellen van de zakenwijk Zuidas?

De Zuidas is een verzameling spectaculaire en megalomane kantoorgebouwen waar veel financiële dienstverlening gehuisvest is. In Nederland staat de Zuidas symbool voor de financiële wereld. Door de crisis is de wijk nooit helemaal voltooid en wonen er ook veel konijnen in het tussengelegen groen.
 

Door dit bedrijfsmilieu te ontpellen, onderscheid je je van andere vrouwelijke misdaadauteurs. Waarom heb je voor dit onderwerp gekozen?
 
Ik kijk graag naar mensen in groepen. Vooral op de werkvloer gebeurt er van alles. Er spelen veel meer belangen dan het bedrijfsbelang. Macht is fascinerend, het doet iets vreemds met mensen. Ik schrijf graag over verborgen strijd. De subtiele manier waarop mensen hun zin krijgen ten koste van anderen. Hoe ze manipuleren en zelfs liefde en vriendschap in de strijd gooien om hun doel te bereiken. We zitten met z’n allen een groot deel van ons leven op een kantoor of op een andere werkplek en hebben er allemaal wel eens mee te maken. Dat maakt het verhaal van Alice heel herkenbaar denk ik. Ook als je niet in de financiële wereld werkt.
 
'The rock' op de Zuidas

Ook je no-nonsense schrijfstijl bezorgt je een aparte plaats tussen je vrouwelijke collega’s (Dat geldt trouwens ook voor Siska Mulder, vind ik.). Is dat een toon die bij jou hoort of alleen bij dit boek? En denk je dat die mannelijke lezers kan aanspreken?

Ik hou niet zo van overbodige beschrijvingen. Ben zelf ook snel afgeleid. Wel vind ik het heel prettig om mensen dingen te laten zeggen die ze eigenlijk niet zo menen of bedoelen. Zoals dat vaak gaat in gesprekken. Dan worden je woorden anders geïnterpreteerd, zeg je iets niet of op een manier waardoor er misverstanden ontstaan en dat kan verschrikkelijk uit de hand lopen.

Dit overkomt Alice ook. Zij is daarbij een tikkeltje autistisch, reageert heel direct en kan slecht liegen. In een wereld waar de waarheid niet bestaat zorgt dat voor pijnlijke maar ook hilarische situaties. De no-noncense stijl past bij het karakter van Alice.

Of het mannen aanspreekt?
De mannen in mijn omgeving vonden het een heel spannend boek. Misschien juist door die stijl en de humor.

 
In dit boek wordt de glasharde wereld van het grote geld enigszins verzacht d.m.v. ironie. Is die humor ook in je andere werk aanwezig of heb je die speciaal voor dit scenario bedacht?

Humor vind ik onontbeerlijk. Ik kan ook niet schrijven zonder dat het ontstaat. Niet dat ik bewust grappen zit te bedenken maar in de manier waarop mensen met elkaar omgaan zie ik altijd humor. En tragiek natuurlijk, van die combinatie houd ik erg.

 
Je hebt voor diverse media scripts geschreven: theater, televisie, film… Je hebt daar nog een nieuwe vorm - het boek - aan toegevoegd. Hoe heb je die, technisch gezien, ervaren?

Ik vond het veel moeilijker dan ik gedacht had. Als ik een speelfilmscenario schrijf, ben ik vooral bezig met dialoog.

De acteur maakt vervolgens samen met de regisseur het personage, de art director geeft de omgeving vorm, muziek en geluid voegen veel toe, en licht, een heel team van mensen maakt samen het verhaal. In een boek ben je helemaal alleen. Je moet het allemaal bedenken en opschrijven.

Dus niet alleen: Alice stapt de deur binnen en dan de zin die ze zegt maar ook hoe ze die deur binnenkomt, wat ze dan ziet en denkt, hoe ze zich voelt.

© M&M Labour Consultancy
 
Het boek wordt ook verfilmd. Heb je bij het schrijven ervan rekening gehouden met die mogelijkheid?

Ik ben van huis uit scenarioschrijver. Natuurlijk had ik in mijn achterhoofd dat het ook wel eens verfilmd zou kunnen worden. Maar daar was ik bij het schrijven niet mee bezig. Een boek heeft toch een eigen wil, gek genoeg.
 

Zuidas speelt zich bijna volledig af in de zakenwereld van de grootstad. Over welke milieus en personages kun je, voor je gevoel, goed schrijven?

Eigenlijk kan ik me wel in elk milieu verplaatsten. Het gaat bij mij altijd over relaties tussen mensen. In de liefde, binnen de familie, tussen collega’s. Ik denk dat veel mensen die helemaal niets te maken hebben met de financiële wereld en de Zuidas zich toch zullen herkennen in Alice en de dingen die ze meemaakt.

Het boek speelt zich ook voor een deel af in Sittard in het milieu van haar ouders en jeugdvriend Ties. De onderlinge verhoudingen in het zuiden doen zeker niet onder voor de machtspelletjes op de Zuidas!

Het boek gaat ook over hoe je je los maakt van het milieu waar je bent opgegroeid en je aan probeert te passen aan een nieuwe omgeving met andere mores.
 

Hoofdpersoon Alice komt uit de provincie en is niet helemaal voorbereid op de berekende en soms gewetenloze grootstadgeesten. Zit er één en ander van jezelf in deze ervaringen?

Jaren geleden heb ik een keer de overstap gemaakt van zelfstandig schrijver naar een baan als creative director bij een reclamebureau. Daar kwam ik er inderdaad achter dat het om veel meer ging dan om samen mooie filmpjes maken.

Ik was net zo groen en goedgelovig als Alice en ben met vallen en opstaan wijzer geworden.  

Sittard: zo gemoedelijk als het lijkt... ??

Vrouwen en carrière is één van de invalshoeken van Zuidas. Personage Monique beweert, onder meer, dat mannen dol zijn op ambitieuze vrouwen, zolang ze hen niet voorbijstreven. Is die uitspraak voor haar rekening of maakt ze, anno 2014, nog steeds deel uit van een breder fenomeen?

Ik ben bang dat dit nog steeds geldt. In mijn omgeving zie ik veel prachtige, talentvolle vrouwen met een geweldige carriere zonder man.

Mannen zijn in de meeste gevallen nog steeds kostwinner. Daar hechten ze ook aan. Als er kinderen komen, gaan de vrouwen minder werken. Nog steeds, helaas. Tenminste in Nederland, ik geloof dat het in België wel beter is.

 
De dunne scheidingslijn tussen ethisch en onethisch handelen en het chantabel zijn van velen, loopt als een rode draad door het boek. Houdt dat thema je op een bijzondere manier bezig?

Absoluut. Ik ben gefascineerd door die dunne scheidslijn tussen goed en kwaad. Personages die alleen goed of slecht zijn, interesseren me niet. Bij mij hebben de helden altijd een zwart randje en kun je je hart verliezen aan een ‘slechterik’.  

In de vastgoed- en bankenfraude gaat het meestal om de grote graaiers, de bazen en directeuren. Ik wilde graag het verhaal vertellen van een gewone medewerker die tegen wil en dank bij fraude betrokken raakt. Dat verhaal is nog niet vaak verteld. Wat Alice overkomt kun je je heel goed voorstellen. Wat zou jij doen als je baas je iets opdraagt dat niet helemaal okay is? Als je weigert, verlies je je baan. Het is crisis, andere banen zijn er niet.  
Of als privé en zakelijk zo door elkaar lopen dat je chantabel wordt.
Spreek je de waarheid als daarmee je familie ten onder gaat?

Ik heb met Zuidas een spannend boek willen schrijven dat ook echt ergens over gaat. Over duivelse dilemma’s die toch heel herkenbaar zijn.