29 september 2012

Tupla M.

Tupla M. is niet doorsnee. Het zijn twee vrouwen die met één stem schrijven. En allebei kennen ze de theaterwereld van binnenuit. Welke spanningsvelden en ervaringsprocessen levert dat op? 
 
Wendela de Vos en Atie Vogelenzang laten in hun schrijfkeuken kijken en dat levert verhelderende en verrassende antwoorden op.
Een interview om niet te snel te lezen... net zoals hun laatste boek 'Schuld' dat misdaad tot literatuur verheft.

 
‘Tekst verliest namelijk altijd aan kracht
zodra het is overgeleverd aan andere ogen.’

Jullie zijn erg goed in het blootleggen van een geest maar ook in sfeerschepping en taal. Zijn er aspecten van het schrijven waar jullie liever mee bezig zijn dan met andere?

Wij zijn allebei gevoelig voor sfeer. Wij houden van film en denken in beelden. Wij zien het verhaal als een film voor ons. Met mooie details. Maar er moet natuurlijk ook een stevige structuur in zitten, een kader eromheen getimmerd, anders blijft het niet overeind tot het einde. Eigenlijk vinden we dat allemaal wel leuk. Als je ‘het schrijven’ in je vraag wat ruimer neemt, denk ik dat waar we soms wel tegen op kunnen zien is alle zelfpromotie waar je als schrijver aan wordt verondersteld te doen. Wie het hardste schreeuwt, krijgt de meeste aandacht en wij zijn geen van beide erg goed in heel hard schreeuwen.


De setting van jullie boeken wisselt tussen stad en platteland. Is het moeilijker om een spanningsveld te vinden buiten de stad of lijkt dat maar zo op het eerste gezicht?
Dat is een leuke vraag. We hebben daar in Een Kwestie van Tijd wel een soort antwoord op gegeven. Een vrouw ontvlucht de hectiek en een persoonlijk onveilige situatie in de stad en denkt op het platteland (i.c. de Noordoostpolder) rust en bescherming te vinden. Maar eenmaal daar ervaart ze de stilte en de ruimte eerder als angstaanjagend, vreemd en vijandig. Het is dus meer een ander soort spanning dan minder. Maar onze hoofdpersonen kwamen tot dusver wel altijd uit die grote stad. Er is dus altijd al een spanningsveld tussen de ervaringen en verwachtingen van de grote-stadsmens en de (perceptie van) realiteit van het platteland.

Westkapelle, de setting van 'Schuld' © Hubsche


Hoe ontstaat een nieuw plot? Gaan jullie brainstormen of gebruiken jullie eerder een ervaring of situatie die op je af komt?

Dat is verschillend per boek. Vrouwelijk Naakt is geïnspireerd op iets dat Atie meemaakte op haar werk. Een Kwestie van Tijd op een gevoel dat we wilden onderzoeken, je zou het angst voor de angst kunnen noemen. Speeddate gaat over een eigen ervaring. Ik zat bij een onbekende kapper, die zoals gebruikelijk een praatje gaande hield. Ze vroeg wat ik voor werk deed. Ik dacht toen: ik kan mezelf nu helemaal opnieuw verzinnen, ik kan vertellen wat ik wil. Meer Dood dan Levend is gebaseerd op een overval die een aantal jaren geleden in Amstelveen plaats vond en Schuld op een krantenbericht (zie ook onze websiteThe making of Schuld). Het boek waar we nu aan bezig zijn is losjes gebaseerd op iets wat we op televisie zagen.


Wendela, je bent ook juriste. Kun je die kennis en ervaring soms in jullie boeken kwijt?

W: Tot dusver zit er nog weinig juridisch in onze boeken, maar we werken ernaartoe! In Meer Dood dan Levend is Luna rechtenstudent. Een heel klein beetje van mijn studie-ervaringen kwam in het boek terecht. In het boek dat we nu schrijven komt voor het eerst daadwerkelijk een juriste voor.

A: Daar stel ik me dan ook heel veel van voor. Wendela heeft zich al zitten inlezen.

Duindoorn, komt voor in open, kalkrijke duinen
© Johan Wieland
Jullie hebben ook geschreven voor theater. Boren jullie andere thema's aan en creëren jullie andere types van personages wanneer het om een podiumtekst gaat dan wanneer het een boek betreft?

Misschien moeten we die vraag apart beantwoorden.

W: Wat ik vroeger voor theater heb geschreven was erg dienstbaar aan het moment. Er ontbrak iets in het materiaal en dan schreef ik dat. De laatste jaren heb ik weliswaar ook meestal in opdracht geschreven, maar vrijer. En veel poëtischer, lyrischer. In het geval van Sneeuw, de tekst voor Joy Wielkens, ging het om een poëtische verbeelding van een eigen ervaring van Joy. Het personage was dus een gegeven. In het libretto voor Nova Zembla ging het om een stilering van het overwinteringsverhaal.

A: Ik heb in een ver verleden voor toneel geschreven en daarna nog een keer een script voor televisie. Ik vond dat toch wel wezenlijk anders, ook qua personages gek genoeg. Toneel is heel erg een frame. Het is juist de bedoeling dat je dat niet te veel invult, want dan hebben regisseur en acteurs niets om hun tanden in te zetten. De kunst van het weglaten. Een dialoog schrijven, maar dan zo dat het een onderlaag krijgt die iets anders ‘zegt’ dan wat de personages zeggen. Dat kunnen we allebei best goed. Bij het spannende genre vind ik nog steeds dat schrijvers te veel aan telling doen i.p.v. showing. Te veel genoegen nemen met een verhaaltje vertellen.


Passen jullie daarbij ook andere schrijftechnieken toe? En hoe zit met met het schrijfplezier, is daar een verschil in?

W: In mijn (schrijf)gevoel kun je puur toneel, dwz scenes, dialogen, bedrijven, aan de ene kant van het spectrum zetten en poëzie, waar ik het libretto en Sneeuw ook toe reken, aan de andere kant. Daartussen in staan onze boeken. Enerzijds gaan die over concrete situaties, geloofwaardige realistische mensen, anderzijds zit er in de schrijfstijl en in de gedachtewerelden veel poëzie.

A: In mijn korte verhalen loop ik nogal eens vast. Dat komt omdat ik er teveel mee wil. Ik schrijf ook super langzaam. Wat ik bij onze boeken niet doe, doe ik daar juist wel. En soms gaat dat mis. Ik denk heel erg na over de vorm. Ook gaandeweg een verhaal. Er ligt dan niets vast. Als zo’n verhaal lukt ben ik in de zevende hemel, maar ik raak ook sneller ontmoedigd. In het algemeen is het zo dat als schrijven goed lukt, het heerlijk is om te doen, maar ik staar ook regelmatig naar buiten en denk: ik weet waar het over moet gaan, maar waar haal ik het vandaan? Waarom is dit leuk?

Nu verkrijgbaar als e-book

Is theaterpubliek een ander soort publiek dan de brede lezersgroep? Of is er maar één soort 'toehoorder'?

W: Ik ben er van overtuigd dat het twee verschillende groepen zijn, lezers en theatergangers. Lezen is een solitaire bezigheid en bovendien kun je in- en uitstappen wanneer je wilt. Theater is een unieke gebeurtenis, waarbij een x aantal mensen live, die ene avond en daarna nooit meer hetzelfde, voor jou optreden. Je zit vast in je stoel maar je maakt deel uit van een geheel.

A: Ik kijk daar geloof ik anders tegenaan. Net als bij een boek, ben je er (meestal) niet bij als mensen je boek lezen of als een theaterbezoeker naar je stuk zit te kijken. Je hoopt alleen maar dat er genoeg van overeind blijft bij die hertaling in de ogen van lezer en kijker. Sterk en vet opzetten is wel belangrijk in dit opzicht. Tekst verliest namelijk altijd aan kracht zodra het is overgeleverd aan andere ogen.


Kunnen jullie over de ander zeggen waar ze erg goed in is bij het bedenken of schrijven van een boek?

W: We vergelijken het wel eens met het bouwen van een huis. Samen zitten we te schetsen en maken we plannen. Vervolgens zorgt Atie dat het huis ook inderdaad gebouwd wordt, ze is een strenge opzichter. Ik ben meer van de kleurenstalen en een keuken uitzoeken.

A: Wendela heeft een ongebreidelde fantasie en ze is goed in staat om die ten gunste van het boek aan te wenden. Maar ze slaat er niet in door. En ze schrijft heel erg transparant, terwijl ik de neiging heb een te strak breiwerk op te zetten. Ze is ook goed in oplossingen bedenken, want al schrijvende blijf je toch tegen grotere en kleinere problemen oplopen.
Straatje in Riga, de setting van Speeddate
© Stephen Downes
Samen de inhoud en de opbouw van een boek bedenken, dat lijkt me haalbaar. Maar hoe stel je een schrijfstijl af op een andere?

W: Mogen we deze vraag overslaan? Wij vinden het leuk om dit recept nog even geheim te houden!
A: Waarom zouden we daar geheimzinnig over doen? Volgens mij lijkt onze schrijfstijl in essentie gewoon al heel erg veel op elkaar. Om te beginnen delen we de beelden van hetzelfde verhaal door de research die we doen en we denken soms dezelfde dingen. En zijn het negentig procent van de keren eens over de manier waarop een situatie interessanter wordt. Dat is waarschijnlijk gewoon toeval. Maar het kost ons hoegenaamd geen moeite om tot 1 stem in stijl te komen, vind ik.



10. Weinig auteurs nemen een sabbatical. Moet de druk niet eens van de ketel? Of is schrijven een beetje verslavend?

W: Ik hoop niet dat je bedoelt dat Tupla M. te snel op elkaar boeken produceert. Wij hebben het afgelopen jaar trouwens al een soort sabbatical genomen. Schuld was september 2011 eigenlijk al klaar, maar door het overstappen naar De Crime Compagnie kwam het pas mei dit jaar uit. Het volgende boek pas najaar 2013, als alles goed gaat.

Of bedoel je misschien de hoeveelheid (spannende) boeken die er jaarlijks op de markt komt? Dat kan wel wat minder inderdaad. Sommige schrijvers zouden misschien ook baat hebben bij wat meer/langere oplaadperiodes tussendoor. Reflectie op je eigen werk is heel nuttig vind ik. Maar de druk op de ketel kun je natuurlijk ook de uitgeverijen verwijten, die al jaren geleden gestopt lijken met een kritische selectie aan de poort en veel op de markt brengen onder het motto: niet geschoten altijd mis.

A: Als ik heel eerlijk ben, dan vind ik mezelf een luie schrijver. Niet iemand die aldoor bezig is met aantekeningen maken of het afgrazen van haar omgeving naar onderwerpen. Het gaat bij mij allemaal niet vanzelf en we moeten hard werken om een boek tot een goed einde te brengen. Schrijven is voor mij niet verslavend. Integendeel. Ik ben vaak blij als het boek er ligt en ik even iets anders mag gaan doen van mezelf.

Reactie van De scriptor op de laatste vraag: Neen, ik bedoelde niet dat Tupla M. te snel na elkaar boeken publiceert. Ik probeerde me te verplaatsen in het hoofd van auteurs. Ik denk namelijk dat een creatief proces uitputtend is. En dat er misschien een stem in je zegt ‘Nu even niet’ en je tegelijkertijd een andere innerlijke kracht voelt die alleen maar wil creëren. Maar het kan ook iets eenvoudigs zijn, zoals het niet kunnen missen van de structuur en de sfeer die het schrijven aan je leven geeft.







25 september 2012

Manu Adriaens

 
Bij Humo-lezers met een lange staat van dienst doet de naam Manu Adriaens wellicht een belletje rinkelen: er was een tijd dat hij met grote regelmaat voor het magazine schreef. Als bij een naam ook een gezicht en een levende stem gaan horen, ontstaat er een nog interessantere band.

Wie op weekdagen in Brussel is, kan de freelance journalist tijdens de middagpauze bij live interviews over boeken aan het werk zien. Manu is een prettige, relaxte gastheer die precies inschat wanneer hij een sturende vraag dan wel een stilte moet inlassen. En uit elke tussenkomst blijkt dat hij weet waarover hij het heeft.

Maar Manu Adriaens is zelf ook auteur. Onlangs verscheen 'Lof der zachtheid', een bundeling citaten over levenswijsheden in een jachtige, materialistische en hufterige tijd.
 
'Met enige verbeelding zou je het mijn vroegtijdige geestelijke testament kunnen noemen.’
 

‘Lof der zachtheid’ is een uitsprakenboek vol geestelijke bagage. Is het een boek met een missie?

‘Ach, wie ben ik om een missie te hebben? Het boek is gewoon voortgevloeid uit de manier waarop ik al dertig jaar leef. Al die tijd ben ik journalist. Wanneer is een interview voor mij geslaagd? Als enkele zinnen van mijn interviewee me zo raken, dat ik ze achteraf noteer in mijn persoonlijk Notitieboek van Zachtheid en Waarachtigheid. Daarin schrijf ik ook de vertederende regels op die ik ergens lees, hetzij in een krant of magazine, hetzij in een boek. Dat alles heb ik nu in een abecedarium gegoten. Met enige verbeelding zou je het mijn vroegtijdige geestelijke testament kunnen noemen.’
 

Opvallend is de aanwezigheid van de boeddhistische levensbeschouwing. In hoeverre kun je die in een Westerse maatschappij in de praktijk brengen? En zit die soms het functioneren hier in de weg? 

‘Voor alle duidelijkheid: ik noem mezelf een boeddhist light. Ik mediteer dan wel elke dag een uur, maar ik doe dat in m’n eentje. Bij groepsrituelen voel ik me namelijk niet echt thuis, heeft de ervaring me geleerd. En het genot van een goed glas bier of wijn ga ik me ook niet ontzeggen. Ik vul dat boeddhisme dus op mijn eigen manier in. Dat is trouwens het leuke van die levensfilosofie. Eén van de kerngedachten is: “Doe wat volgens je eigen ervaring het best bij je past.” Maar of je nu in het Oosten of het Westen leeft, een aantal zaken blijven sowieso overeind. Zoals de vaststelling dat alles in het bestaan veranderlijk en vergankelijk is. En ook typisch boeddhistisch: hoe meer we verlangen, hoe meer we lijden. Al zeg ik het zelf: ik ben een vrij sober levend mens.’
Ladakh © Matso
 
Is het nodig om die levensbeschouwing in het Oosten te gaan ontdekken of uitbouwen? Levert dat iets extra’s op?

 ‘Ik ben nog nooit in het Oosten geweest, hoor. De boeddhistische wijsheid is gewoon op mijn pad gekomen via literatuur. En ik stelde vast dat het gedachtegoed prima bij me past. Ken je trouwens dat gezegde: “Too far east is west”? Als je te lang doorstapt in de richting van het Oosten, kom je weer in het Westen uit... Ik ga me niet bezondigen aan escapisme. Maar ik vind wel dat wij, westerlingen, iets kunnen leren van de oosterse soberheid en minzaamheid.’
 
Als je er één zou moeten uitkiezen, welk citaat staat dan het dichtst bij jou?
 
‘Een uitspraak van de 19de-eeuwse Amerikaanse filosoof Ralph Waldo Emerson: “Groot is diegene die, te midden van de menigte, met volmaakte minzaamheid de onafhankelijkheid van de eenzaamheid bewaart.” Je zult me niet gauw zien op gelegenheden waar veel volk aanwezig is. In wezen ben ik een einzelgänger, die liever luistert dan praat. Dat komt me prima van pas in mijn beroep van journalist.’ 
Johannesklooster op Patmos,
sinds eeuwen een spiritueel centrum © Scriptor
We kunnen je negen keer per jaar in Daarkom aan het werk zien. In het kader van ‘De leeskamer’ van de Brusselse Hoofdstedelijke Bib ontvang je bekende Vlamingen die over hun favoriete boeken komen praten. Welk soort professionele en persoonlijke voldoening haal je daaruit?  

‘De grootste professionele voldoening is als het gesprek lekker allerlei onverwachte richtingen uitgaat, waarbij ik er als interviewer toch in slaag het overzicht te behouden. Ik geef voorzetten aan mijn gast en hij/zij mag gerust scoren. Ik interview nooit iemand om die persoon klem te zetten. En de persoonlijke voldoening? Die is er als ik weer een mooie uitspraak heb om te noteren in mijn Notitieboek van Zachtheid en Waarachtigheid. Hoe langer je journalist bent, hoe wijzer je in principe wordt.’
 
Heb je zelf inspraak in de gasten? En volgens welke criteria worden ze geselecteerd?
 
‘Aan de hand van een longlist die ik opmaak in samenspraak met de Hoofdstedelijke Bibliotheek, bel ik mensen op om te vragen of ze mijn gast willen zijn. Per seizoen streven we naar voldoende variatie. Daarvoor zoeken we in diverse milieus: de theaterwereld, muzikanten, tv-figuren... Ik praat sowieso graag met mannen en vrouwen die een lange staat van dienst hebben in hun vak. Die hebben de boeiendste verhalen.’

Daarkom, het Vlaams-Marokkaans
cultuurhuis aan de Munt
Hoe bereid je je voor op deze interviews?
 
‘Dat doe ik op een tweevoudige manier. De gast maakt een lijstje op van tien favoriete boeken; die heb ik niet altijd allemaal zelf gelezen, maar ik moet natuurlijk op z’n minst weten waar ze over gaan. Het tweede facet is de achtergrond van de gast: daarvoor neem ik de knipselmap met vroegere interviews uit de schrijvende pers door.’
 
Je bent freelance journalist. Betekent dat dat je een gamma van activiteiten en domeinen bestrijkt? En voel je je daar prettig bij?
 
‘In de jaren tachtig van de vorige eeuw heb ik even in loondienst gewerkt bij de uitgeverij Roularta. Sindsdien weet ik: loondienst is niks voor mij. Ik functioneer niet fatsoenlijk in zo’n groepsgebeuren van een redactie, ook al omdat redacties niet zelden krabbenmanden zijn met grote ego’s. Geef mij maar de vrijheid, ook om mijn onderwerpen zelf uit te kiezen in plaats van onderhevig te zijn aan de grillen van een hoofdredacteur. Zoals ik al aangaf: ik ben een einzelgänger.’ 

Manu Adriaens in gesprek met Marijke Pinoy
10.05.12 © Scriptor
Je schreef ook een boek over het Sint-Janscollege in Meldert waar je gestudeerd hebt. Het heet ‘En we zouden iets van ons leven maken’. Heb je, tot nu toe, voor je gevoel, iets van je leven gemaakt? 

‘Ik leef al dertig jaar van mijn pen. Dat is iets waar ik als jonge knaap op hoopte. In dat opzicht ben ik euh... geslaagd. Verdere ambities heb ik nooit gehad. Ik ben een nuchtere West-Vlaming, die dan ook nog eens gaandeweg boeddhistisch geïnspireerd is geraakt. En hoe ouder ik word, hoe gelijkmoediger ik me – tot mijn grote voldoening – voel.’ 

 
Interviewen is een vak. Hoe word je daar goed in? En wanneer ben je er goed in?
 
‘Het is heel simpel: je bereidt je zo goed mogelijk voor, maar tijdens het gesprek zelf moet je je voorbereiding zoveel mogelijk los durven te laten. ’t Is een kwestie van heel goed luisteren en inhaken op wat je gast zegt. Meer komt er eigenlijk niet bij kijken.’


Als jij te gast was in ‘De leeskamer’, welke favoriete boeken zou je dan meebrengen?
 
‘Het zouden vermoedelijk allemaal non-fictiewerken zijn. Bij de tien titels zou alvast zitten: Praktisch verstand van de Nederlander Theo Kars, een pleidooi voor non-conformisme. En verder zeker een aantal biografieën. De mooiste biografie die ik de jongste tijd heb gelezen, is We zien wel!, het levensverhaal van de Nederlandse zanger Ramses Shaffy, geschreven door Sylvester Hoogmoed. Shaffy heb ik zelf nog geïnterviewd toen ik freelancer was voor Humo: een van de meest charismatische figuren die ik in mijn leven heb ontmoet.’
 



 

9 juli 2012

Bram Dehouck


Twee keer de Gouden Strop winnen, daarvoor moet je wat in je mars hebben. En dat heeft Bram Dehouck. De verhaalcompositie heeft hij feilloos in de vingers, zijn personages ontroeren door hun kwestbaarheid of shockeren met hun grofheid en zijn taal is van een eindeloos variërende originaliteit.

En soms is er de Westhoek, een melancholisch stukje Vlaanderen waar de dood blijft rondwaren en de klaprozen toch bloeien.

Bram Dehouck is een echte 'condition humaine-schrijver' die af en toe een surrealistisch uitstapje maakt... en dat mag best literair klinken!

In zijn nieuwste boek 'Hellekind' snijdt hij een heftig thema aan: ouders die slag leveren met hun anti-sociale zoon, met zichzelf en met elkaar. Bij dit rauwe gegeven horen geen magisch-realistische knipoogjes. Een talentvolle auteur trekt af en toe een andere kaart... 

 
‘Ik vind het ook een uitdaging om de eerste pagina’s te schrijven.
Je hebt dan namelijk nog weinig voeling met de personages.’

De tekening van Sam, de jongen met de anti-sociale gedragsstoornis, is genuanceerd en klopt helemaal. Waarom heb je het globale patroon onderbroken door van hem een trouwe leerling van de blokfluitles te maken?  

De informatie die je krijgt over Sam is altijd gekleurd, ofwel door de moeder, ofwel door de vader. Gaat Sam trouw naar de blokfluitles? Hij gaat toch mee met zijn vader? De politie-inspecteur zegt in het begin van het boek dat er altijd een mist hangt over familieruzies. Ik wilde die mist ook in het boek laten hangen, zodat de lezer zich ook voor een stuk een mening kan vormen over Sam.
 
 
Heb je tijdens het schrijven ook nagedacht over de vraag wat je zou doen als je de vader van een dergelijk kind zou zijn?

Ik zou niet zo ver gaan als de vader in het boek, maar ook niet zo vergoelijkend zijn als de moeder. Al is het natuurlijk moeilijk om te zeggen wat je precies zou doen in zo’n situatie. 
SSRI vermindert agressief en impulsief gedrag

Bij de eerste 50-70 bladzijden van heel wat boeken denk je als lezer wel eens: ‘Hier heeft de auteur het nog makkelijk, straks komt de echte uitdaging.’ Klopt dat of is het een misvatting? 

Men zegt vaak dat het begin en het einde gemakkelijk zijn, en het middenstuk moeilijk. Dat klopt voor een stuk. Toch vind ik het ook een uitdaging om de eerste pagina’s te schrijven. Je hebt dan namelijk nog weinig voeling met de personages. Als auteur is alles nieuw, je moet je nog inwerken. Ik zou ze dus zeker niet ‘gemakkelijk’ noemen.

Wat was bij het opzetten van dit boek het moeilijkst om in de vingers en uit de pen te krijgen?
 
Ik heb veel research gedaan naar gedragsstoornissen; het moeilijkst vond ik om deze moeilijke materie op een mooie manier in een goede structuur te gieten.

Hellekind is een herfstig boek
© Gerard Stolk

Ben je het eens met het idee dat er in ‘Hellekind’ minder ‘vertragende’ metaforen zitten en dus meer vaart dan in je twee vorige boeken? En komen de surrealistische trekjes, zoals een slager die z’n kop urenlang in de paté laat rusten, nog terug? 

Ik gebruik altijd de ingrediënten die een verhaal nodig heeft, vaak komen die zelfs vanzelf. Hellekind is een heel ander boek dan het vorige. Het is directer, ook qua taal, en er zit minder humor in. Een volgende boek kan weer een heel andere richting uitgaan. Het is dus niet uitgesloten dat er ooit weer eens iemand met zijn gezicht in de paté belandt.

Als je een personage de naam Walschap meegeeft, gaat een Vlaamse lezer zich vragen stellen. Heb je Gerard Walschap graag gelezen? Of voel je een verwantschap die verder gaat? Of zit er helemaal geen speciale gedachte achter de naamkeuze?
 
Ik heb vaak het vreemde gevoel dat namen in boeken “onecht” overkomen, dat je merkt dat ze verzonnen zijn. Ik probeer ervoor te zorgen dat de namen van mijn personages natuurlijk aanvoelen. Zo heb ik in ‘Een zomer zonder slaap’ de familienamen gebruikt van mijn klasgenoten uit de middelbare school. In Hellekind vond ik het leuk om een paar auteursnamen te gebruiken. Walschap vond ik vooral mooi klinken. Van Gerard Walschap heb ik ‘Houtekiet’ gelezen op school. Toen vond ik het afschuwelijk. Maar dat kan aan de leeftijd gelegen hebben.


De 'De minzame moordenaar' heeft de Westhoek, je geboortegrond, als achtergrond. Die levert een aantal spanningsvelden op, bijvoorbeeld, die tussen stad en platteland... met aan beide kanten het nodige dédain. Hoe verhoud jij je tot die twee werelden?

‘Net als veel jongeren uit de Westhoek trok ik voor mijn hogere studies naar Gent. Op dat moment vond ik het belangrijk om naar ‘een grote stad’ te gaan. In ‘de minzame moordenaar’ beschrijf ik het gevoel dat leeft bij veel jongeren op het platteland. Het feit dat je neerkijkt op je geboortegrond zal wel met het puberen en de jeugd te maken hebben. Ik vind het wel triest als het blijft. Veertigers en vijftigers, geboren in de Westhoek, die het nog altijd neerbuigend bekijken, begrijp ik niet.’

‘Na mijn studies dacht ik in Gent te blijven, maar om professionele redenen keerde ik terug naar mijn geboortestreek. Pas toen heb ik het platteland echt leren kennen en leren appreciëren. Momenteel woon ik aan de rand van een stad, een beetje tussen die twee werelden in. Toch voel ik geen voorkeur voor het een of het ander. Beide hebben voor- en nadelen, en bij mij hangt de keuze samen met mijn leeftijd. Als student heb je nood aan de drukte en chaos van een stad, momenteel vind ik het fijn dat de stad dichtbij is maar dat ik ook de rust van de rand ken, en ooit zou ik willen terugkeren naar mijn geboortestreek.’
Klaprozen horen bij West-Vlaanderen...
© Geert Orye
In 'De minzame moordenaar' staat dat Westhoekers 'begraven en doen alsof er niets gebeurd is'. Is dat in werkelijkheid ook zo en stoor je je daaraan? En zou het niet een houding zijn van Vlamingen in het algemeen?

‘De Westhoek is een streek waar daden belangrijker zijn dan woorden. Je werk doen en niet te veel tralala verkopen. Dat zorgt er voor dat emoties meer worden opgekropt en dat de mensen wat terughoudend en afwachtend zijn. Aangezien ik er zelf geboren ben, stoor ik me er niet aan. Maar ik wil niet veralgemenen, er zullen bijvoorbeeld ook wel extraverte Westhoekers zijn. Daarom zou ik het zeker niet durven veralgemenen naar heel Vlaanderen.’   


In hetzelfde boek worden alledaagse snelheidsduivels maar ook rallyrijders zwaar op de korrel genomen. Is dat iets dat je aan het hart gaat? En past die kritiek in een ruimer kader dat je 'bezorgdheid om welzijn en milieu' zou kunnen noemen?

‘Als je vandaag van een willekeurig punt a naar een willekeurig punt b rijdt en je aan de maximumsnelheid houdt, hangt er na tien minuten een auto aan je achterbumper. Dat stoort me. De agressie en het egoïsme op de weg is erg gestegen. Al bezondig ik me er ook wel eens aan.’

‘Rallysport interesseert me niet, ik vind er echt helemaal niks aan. Maar ik ben er niet tegen. Het hoofdpersonage in het boek wel, om persoonlijke redenen, maar je mag de mening van een personage niet verwarren met de mening van de auteur.’   

‘Ik voel een gezonde bezorgdheid om het milieu. Het kappen van de regenwouden, olieboringen in natuurgebieden, vervuiling van oceanen: ik krijg het er koud van. Maar ik eet ook graag vlees, ik rijd graag in de auto, ik koop tuinmeubels in teak en leg mijn terras in Aziatische blauwsteen. Een oplossing voor de uitputting van de planeet lijkt me bijna onmogelijk.’
...graven ook © Charlie Dave
 
Denk je dat de Westhoek een thema zal blijven in je boeken of wil je andere horizonten exploreren?
 
‘In ‘Een zomer zonder slaap’ is de Westhoek geen thema. Ik heb me wel geïnspireerd op de windmolens in Boezinge, het dorp waar ik woonde toen ik het verhaal schreef. Maar Blaashoek is een fictief dorp, dat overal kan liggen, zelfs in Nederland wat mij betreft. Ook mijn recentste boek, ‘Hellekind’, speelt zich niet af in de Westhoek, maar in een niet nader bepaalde stad. Wat ik wel leuk vind, is om de boeken op een bepaalde manier te verbinden, door personages opnieuw te laten opduiken of de verhalen in dezelfde omgeving te situeren.’
‘Wat je wel zou kunnen zeggen, is dat mijn verhalen tot nu toe zich afspeelden in kleine gemeenschappen, net zoals de Westhoek bestaat uit kleine gemeenschappen. Dat komt vooral omdat ik geloof dat je best schrijft over omgevingen die je kent. Ik heb niet genoeg ervaring met wereldsteden om op een geloofwaardige manier een personage in zo’n stad te laten leven.’ 

Als je stijl en taal in je boeken vergelijkt, zie je een verschil. In 'Zomer zonder slaap' zijn, in vergelijking met 'De minzame moordenaar', de stijlfiguren wat afgeroomd, is het taalgebruik wat meer gedoseerd. Is dat een idee van jezelf of heeft het (ook) te maken met de Nederlandse uitgeverij?

‘Het heeft met beide te maken. In ‘De minzame moordenaar’ heb ik met de taal gespeeld en geëxperimenteerd. Hier en daar heb ik er wellicht in overdreven, want ik kreeg er soms negatieve kritiek op. Laat het ons houden op het naïeve enthousiasme van de debutant.’

‘In de vernieuwde versie, uitgegeven bij De Geus, heb ik enkele stilistische wijzigingen aangebracht. De taal is nog altijd meer barok dan in ‘Een zomer zonder slaap’, maar ik vind dat het in die editie wel goed zit. Als mensen zich storen aan de stijl, is dat niet goed voor je verhaal. En ik merkte zelf ook dat het schrappen van bepaalde vergelijkingen of stilistische knulligheden het verhaal versterkte.’

‘Bij ‘Een zomer zonder slaap’ was ik mij daar meer van bewust. Ik ben dus zelf al heel wat zuiniger geweest. Daarnaast beschikt uitgeverij De Geus over een schitterende redactie die goeie tips geeft en stilistische zwakheden aanduidt.’
In Flanders Fields Museum...
omdat oorlog nooit voorbijgaat
© RDVRS
Met dit tweede boek ben je een volwassen schrijver geworden, vind ik. Er lijkt niets te veel en niets te weinig in te staan en de constructie is nauwgezet. Heb je zelf ook dat gevoel?

‘Het schrijven ging erg vlot, het verhaal werd als het ware voortgestuwd door de personages. Het is wel gemakkelijker om een bepaalde constructie op te zetten met meerdere personages. Als je maar schrijft over twee of drie personages, wordt het al moeilijker.’

‘De constructie is voor mij belangrijk. Ik heb graag dat alles wat ik schrijf, ook een belang heeft in het verhaal. Waarschijnlijk daarom dat er niets te veel en niets te weinig in staat.’  
  

Wat beangstigt je het meest als je aan een nieuw boek begint? En waar geniet je van tijdens het schrijven?

‘Mijn grootste angst is dat een andere auteur aan hetzelfde idee werkt, en er eerder dan ik een boek over klaar heeft. Niets is erger dan plots een boek te zien verschijnen over het onderwerp waar jij al een jaar research over doet. Maar het is niet altijd te vermijden. Men zegt soms: alles is al eens gedaan, het gaat vooral om de manier waarop je het doet.’

‘Tijdens het schrijven geniet ik er vooral van als de tekst goed vooruit gaat. Het leukste vind ik om correcties te doen, want dan heb ik de geruststelling dat het boek af is en het nog slechts om details gaat. Uiteindelijk ben ik vooral blij als het eindproduct er is. De weg naar dat definitieve boek vind ik niet zo interessant, en echt ervan genieten doe ik niet. Maar als ik een goed idee heb voor een verhaal, voel ik de onweerstaanbare drang om het als boek uitgegeven te zien.’
Ieper, vesting van Vauban
© Erf-goed.be
Zijn (grote) prijzen en lovende recensies een stimulans of ervaar je ze eerder als een druk?

‘Prijzen en lovende recensies zijn een stimulans. Tot nu toe was ik altijd al halfweg een nieuw boek als de recensies van het vorige verschenen. Dat zorgt er voor dat de druk minder is, omdat je dan meestal al goed bezig bent met iets nieuws.’

‘Recensies heb ik voor een stuk leren relativeren, omdat het altijd de mening is van één persoon, en een recensie zegt altijd iets over het boek, de auteur, én de auteur van de recensie. Een prijs is in die zin mooier: het is de mening van meerdere mensen, die niet alleen een mening hebben over je boek, maar het ook afwegen tegen de boeken in jouw genre op dat moment.’
  

Welke andere auteurs hebben een plaats in je leven, omdat ze je gevormd hebben of omdat je ze graag leest? Kom je überhaupt nog aan lezen toe?

‘Ik heb in mijn jeugd veel Stephen King gelezen, en hij heeft zeker een invloed gehad. Ik las veel, en koos altijd boeken die een interessant verhaal brachten. Dat hoefden niet altijd thrillers te zijn. In mijn jeugd was ik bijvoorbeeld erg onder de indruk van Anus Mundi van Wieslaw Kielar en Papillon van Henri Charrière, twee autobiografische boeken. Ik lees ook Houellebecq of Grunberg. Stilistisch is Ian McEwan een voorbeeld. Nu lees ik minder dan vroeger, maar ik ben altijd wel in een boek bezig. Deze zomer lees ik uitsluitend boeken van Nederlandstalige misdaadauteurs.’
De Kattenstoet van Ieper,
een gruwelijke middeleeuwse traditie herdacht
© GeS
Onder meer door je grote zeggingskracht en overtuigende personages, heb jij het in je om een literair boek zonder misdaadgegeven te schrijven. Is dat een idee dat je aantrekt?

‘Ik vind mijn boeken nu al literair. Ik steek er graag actie in, maar dat gebeurt in de buitenlandse literatuur wel meer, en daar worden ze naar mijn gevoel gemakkelijker aanvaard als literatuur. Of ik ook een literair boek zonder misdaadgegeven zal schrijven, weet ik niet. Zeg nooit nooit. Maar tot nu toe bevatten al mijn ideeën voor verhalen een stuk misdaad.’

De boeken van Bram Dehouck

6 juli 2012

Elizabeth Haynes


Weinig misdaadauteurs kunnen putten uit een professioneel leven bij de politie. Elizabeth Haynes had het voorrecht om misdaadanaliste te zijn bij de politie van Kent. Daar kreeg ze informatie uit de eerste hand en oefende zichzelf in creatief denken. Die bagage geeft 'Waarheen je ook vlucht' net dat ietsje meer.

Als je in het landelijke Engeland woont en een sabbatical hebt, dan ligt er blijkbaar snel een tweede boek klaar.
'Bij het vallen van de nacht' verscheen onlangs bij uitgeverij Cargo (dit interview wordt binnenkort geactualiseerd).


‘Ik ben gefascineerd door het totaalconcept ‘kwaad’
omdat ik denk dat gedrag aangeleerd wordt.’


Je hebt als misdaadanaliste bij de politie van Kent gewerkt. Wat hield die baan in?

Analisten voeren heel wat lichtjes verschillende taken uit maar allemaal hebben ze te maken met het analyseren van criminaliteitsgegevens. Er wordt naar misdaadpatronen gezocht, om voorspellingen te kunnen maken en de beperkte middelen bij de politie optimaal te kunnen inzetten. Het is een civiele taak maar een erg waardevolle en de perfecte job voor een misdaadauteur, omdat een zekere creativiteit vereist is: het talent om de mogelijkheid ‘wat als…?’ in diverse situaties te overwegen.


Heeft deze baan een impact gehad op hoe je naar het leven en de mensen kijkt?

En slaagde je erin om een moeilijke werkdag achter je te laten?

Zeker wel, in die zin dat ik er me bewust van ben geworden dat mensen zich vaak heel onverwacht gedragen. En mijn eigen stereotype ideeën en vooroordelen moest ik toetsen aan wat ik op mijn werk leerde, vooral wat huiselijk geweld betreft, dat in alle sociale lagen voorkomt.

Ik had het geluk dat mijn taak zich op kantoor afspeelde en dat ik de slachtoffers en misdadigers maar vanop afstand kende – via het lezen van misdaadrapporten en recherchewerk. Hoewel ik harde en verontrustende dingen las, was het gemakkelijker voor mij, denk ik, om de knop om te draaien dan voor mijn collega’s die echt contact hadden met deze mensen.

Politie Kent © kenjonbro
Je hebt van Lee een politieman gemaakt. Welke kennis en ervaring heb je in dat personage gestopt?

Ik wilde van Lee een politieman maken omdat die achtergrond bijdraagt aan het isolement en de kwetsbaarheid van Catherine. Hoewel ze de politie wel om hulp had kunnen vragen, wilde ik haar laten voelen dat deze piste, omwille van Lee’s baan, afgesneden was. En dat gegeven buit hij uit. Als ze werkelijk haar beklag had gedaan bij de politie zou ze veel meer bescherming hebben gekregen dan ze wellicht verwacht had. Op professionele waarden en normen wordt streng toegezien bij de politie.

Ik heb Lee’s job opzettelijk vaag gehouden omdat ik denk dat die waas bijdraagt aan het mysterie dat om hem heen hangt. Ik heb wel wat details kunnen toevoegen, bijvoorbeeld over het gebruik van automatische nummerplaatherkenning om voertuigen op te sporen en over gesloten tv-circuits. Het is vaak moeilijk om aan het bewijsmateriaal van die GTVC’s te raken… hoewel niet als het om Heathrow Airport gaat!


Vrouwelijke thrillerschrijvers gebruiken geweld tegen vrouwen vaak als thema voor hun boeken. Als lezer leer je de achtergrond van het slachtoffer kennen maar ontdek je zelden waarom mannen een gewelddadige, bezitterige houding tegenover vrouwen ontwikkelen. Wat weet jij over mannen als Lee? 

Ik wilde laten zien dat Lee een complex karakter is en een product van zijn verleden. Ik ben gefascineerd door het totaalconcept ‘kwaad’ omdat ik denk dat gedrag aangeleerd wordt. Dat is niet bedoeld om misdadigers een excuus te bezorgen: veel mensen nemen immers een slechte start in het leven en evolueren dan toch naar stabiele, liefdevolle relaties. Maar als iemand eens neigt naar geweld, dan is de kans klein dat dit stopt, behalve als de persoon in kwestie over een enorme wilskracht beschikt of, nog beter, professionele hulp zoekt.

© Greater Manchester Police
Wat de structuur van het boek betreft, opteer je voor heel korte hoofdstukken die de twee verhaallijnen in elkaar vlechten. Waarom deed je dat?

Omdat ik over een beperkte concentratieboog beschik, en dus baat heb bij het schrijven van korte stukken, heb ik het oorspronkelijk op deze manier geschreven. Maar eigenlijk denk ik dat het een goede manier is om een verhaal te vertellen waarin de vergelijking tussen verleden en heden zo scherp is.
In heb de neiging om in één ruk door te schrijven zonder hoofdstukken te creëren. Achteraf een indeling met hoofdstukken maken, zou héél moeilijk zijn.


De agressor van Catherine werd na een korte gevangenisstraf vrijgelaten. Vind je dat er een kloof is tussen politiewerk en justitie?

Ja, er is een kloof tussen wat de politie weet over een misdaad en de misdadiger en wat uiteindelijk bij de rechtbank kan gebruikt worden. En er is ook een kloof tussen wat echt gebeurd is en wat de politie weet (behalve als ze aanwezig was op het moment van de misdaad). Omdat Catherine niet in staat is om voor de rechtbank te getuigen, is het verschil tussen wat het hof hoort en wat echt gebeurd is, groot genoeg om Lee milder te behandelen dan hij verdient.
Engelse uitgave van
'Bij het vallen van de nacht'


Sommige schrijvers genieten van het creëren van slechte karakters. Wat voel jij als je in Lee’s huid kruipt?

Ik had een Lee nodig die ogenschijnlijk sympathiek en aantrekkelijk was, anders was Catherine niet voor hem gevallen en zou hij niet in staat zijn om haar vrienden zo te charmeren. Voor Lee geldt dat hij in relaties in de steek is gelaten en dat hij door de aard van zijn werk niet open en eerlijk kan zijn met mensen. Dat legt van in het begin druk op elke relatie. En dan heb je nog zijn militaire achtergrond, de ervaring met geweld en emotionele afstand. Dus, hoewel hij een ‘slechterik’ is en zijn gedrag ronduit schokkend, bestaat daar een verklaring voor.


Je boek is een bestseller in diverse landen. Heb je ook contact met jonge mensen? En lezen en kopen Britse jongeren boeken?
 
Omdat mijn boeken thema’s voor volwassen behandelen, kan ik jongeren niet aanmoedigen ze te lezen. Maar ik moedig ze wel aan om te schrijven. Op dat vlak zijn er heel wat mogelijkheden zoals het National Novel Writing Month’s Young Writers Program. Ik schreef zelf van jongs af aan verhalen en had graag gewild dat NaNoWriMo toen al bestond.
Britse jongeren kopen en lezen veel boeken. Mijn zoon van 9 is een grote fan van Roald Dahl en Francesca Simon in het bijzonder. Hij begint ook enthousiast te worden over Kuifje en Asterix. Dat vind ik echt fijn want ik ben zelf ook erg fan.
© aftab

Nederlandse en Vlaamse auteurs reizen door het land om hun boeken te promoten en hun lezers te ontmoeten. Hoe doe jij dat in een uitgestrekt land als Groot-Brittannië?

Ik reis nu heel wat af en dat is geweldig. Maar dankzij internet kan ik veel online doen. Ik geniet ontzettend van ontmoetingen met leesclubs en kan dat in het hele land doen met de hulp van Skype.


Naast de Angelsaksische zijn de Scandinavische thrillerschrijvers erg populair in de Lage Landen. Wij lezen graag over melancholische piekeraars die uitkijken over mistige landschappen. Voelen Britse zielen zich ook aangetrokken door dit soort sfeer?  

Zeker. Scandinavische misdaadromans zijn erg populair in het VK. Dat is gedeeltelijk te danken aan tv-reeksen zoals The Killing en Borgen. Zoals je weet regent het veel in GB. Donkere wolken en motregen geven ons altijd een thuisgevoel…


De boeken van Elizabeth Haynes